Εργαλεία κριτικής σκέψης-εντοπισμού κουταμάρας

Προσπαθήστε να μη δένεστε υπερβολικά με μία θεωρία μόνο και μόνο επειδή είναι δική σας

Παρακάτω παρατίθεται μια μικρή λίστα με «εργαλεία κριτικής σκέψης» διατυπωμένη από τον Carl Sagan στο βιβλίο του «The Demon-Haunted World». Στην εποχή της μετα-αλήθειας όπου αυτό που ο καθένας πιστεύει αυτομάτως μετατρέπεται σε αληθινό/πραγματικό και στην εποχή των fake news που κυκλοφορούν ελεύθερα γύρω μας «ντυμένα» με μανδύες υποτιθέμενου κύρους και αξιοπιστίας, η ύπαρξη ενός όσο το δυνατόν πιο καθαρού νου χρήζεται απαραίτητη.


Wherever possible there must be independent confirmation of the “facts.”

Encourage substantive debate on the evidence by knowledgeable proponents of all points of view.

Arguments from authority carry little weight — “authorities” have made mistakes in the past. They will do so again in the future. Perhaps a better way to say it is that in science there are no authorities; at most, there are experts.

Spin more than one hypothesis. If there’s something to be explained, think of all the different ways in which it could be explained. Then think of tests by which you might systematically disprove each of the alternatives. What survives, the hypothesis that resists disproof in this Darwinian selection among “multiple working hypotheses,” has a much better chance of being the right answer than if you had simply run with the first idea that caught your fancy.

Try not to get overly attached to a hypothesis just because it’s yours. It’s only a way station in the pursuit of knowledge. Ask yourself why you like the idea. Compare it fairly with the alternatives. See if you can find reasons for rejecting it. If you don’t, others will.

Quantify. If whatever it is you’re explaining has some measure, some numerical quantity attached to it, you’ll be much better able to discriminate among competing hypotheses. What is vague and qualitative is open to many explanations. Of course there are truths to be sought in the many qualitative issues we are obliged to confront, but finding them is more challenging.

If there’s a chain of argument, every link in the chain must work (including the premise) — not just most of them.

Occam’s Razor. This convenient rule-of-thumb urges us when faced with two hypotheses that explain the data equally well to choose the simpler.

Always ask whether the hypothesis can be, at least in principle, falsified. Propositions that are untestable, unfalsifiable are not worth much. Consider the grand idea that our Universe and everything in it is just an elementary particle — an electron, say — in a much bigger Cosmos. But if we can never acquire information from outside our Universe, is not the idea incapable of disproof? You must be able to check assertions out. Inveterate skeptics must be given the chance to follow your reasoning, to duplicate your experiments and see if they get the same result.

via Carl Sagan’s tools for critical thinking and detecting bullshit



«Η ποικιλομορφία και η διαφορετικότητα δεν είναι φυσιολογικότητα».

Ορίζεται κάπως η φυσιολογικότητα? Δε μιλάμε για την ιατρική σημασία και δεν τίθεται θέμα ποσοτικής ή ποιοτικής μετρησιμότητας. Η φυσιολογικότητα είναι σχετική έννοια ανάλογα με την πολιτιστική ταυτότητα. Επομένως η φυσιολογικότητα είναι κοινωνική κατασκευή (social constructionism). Τα όρια της φυσιολογικότητας καθορίζονται από τις ερμηνείες μας για τη στάση των άλλων απέναντί μας. Είναι φυσιολογικό αυτό που κάνουν οι άλλοι εξ’ ορισμού? Η φυσιολογικότητα των άλλων, ο μπαμπούλας που πρέπει να ακολουθήσουμε ψυχαναγκαστικά για να μη νιώσουμε άσχημα. Αν δεν είσαι ίδιος νιώθεις άσχημα. Η διαφορετικότητα εσωτερικεύεται ως προβληματικότητα και άρα πρέπει να απομονωθεί για να μη διαταράξει τη «φυσιολογική» ομοιομορφία.

Βλέπε εδώ : Το διαφορετικό και η αποδοχή και εδώ : Το κριτήριο είναι το τι κάνουν οι άλλοι

Η φυσιολογικότητα είναι έννοια που εμπεριέχει μια συγκριτική παράμετρο. Δηλαδή το φυσιολογικό υπάρχει σε σύγκριση με κάτι το μη φυσιολογικό που επίσης υπάρχει. Αντίστροφα αν δεν υπήρχε το μη φυσιολογικό θα υπήρχε και λόγος ύπαρξης του φυσιολογικού. Φυσικά αυτοί που κατακρίνουν και απομονώνουν το μη φυσιολογικό δε θα σκεφτούν ποτέ κάτι τέτοιο και πως χωρίς το «μη φυσιολογικό» θα είχαν στερηθεί ένα από τα μεγάλα νοήματα της ύπαρξής τους : να διαιωνίσουν τη φυσιολογικότητά τους ως μέσο αποδοχής και αναγνώρισης.

«Κερασάκι» : Οι «φυσιολογικοί» εμμέσως απορρίπτουν οι ίδιοι τον εαυτό τους και νιώθουν άσχημα αφού στην πραγματικότητα που μόνο αυτοί γνωρίζουν (γιατί την αποκρύπτουν επιμελώς) ούτε αυτοί είναι τόσο ομοιόμορφοι όσο θα «έπρεπε».

Η απομόνωση του διαφορετικού υπάρχει και λέγεται κοινωνικό στερεότυπο, στίγμα και ρατσισμός. Όμως όταν θέλουμε επαφή, αποδοχή, ένταξη μπορούμε να το επιδιώξουμε. Αν δεν το κάνουμε, λέμε ότι φοβόμαστε την κριτική των άλλων και τη δική μας αντίδραση απέναντι στην κριτική. Μήπως όμως μερικές φορές υπάρχει και κάτι άλλο? Δηλαδή ότι και εμείς μπορεί να απορρίπτουμε τους άλλους και κάθε τι που είναι διαφορετικό από το δικό μας διαφορετικό? Εμείς γιατί δεν μπορούμε να ανεχτούμε το διαφορετικό?

Μπορείς να είσαι διαφορετικός και να είσαι μέρος ενός συνόλου.

Η διαφορετικότητα είναι φυσιολογικότητα.

Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

Normality is a paved road

Ταμπέλες βίας

Ο ανώμαλος οροθετικός ναρκομανής ομοφυλόφιλος ψυχοπαθής τρανσέξουαλ κομμούνι ρεμάλι αναρχικός άθεος αλήτης περιθωριακός αριστερός βρωμιάρης

Ο τελειωμένος φασίστας ομοφοβικός ρατσιστής εθνικιστής φιλελές ναζί νοικοκυραίος μακεδονομάχος δεξιός συντηρητικός χριστιανοταλιμπάν

Οι ταμπέλες που χρωματίζουν την αντίληψη της πραγματικότητας σύμφωνα με τη θέληση του καθενός. Επιλέγουμε να αξιολογούμε τα γεγονότα και τις καταστάσεις μέσα από ταμπέλες. Τιτλοφορούμε τους άλλους ομοφυλόφιλους, οροθετικούς, ψυχοπαθείς, ανώμαλους, λαθρομετανάστες  κ.λ.π. σαν αυτό να δικαιολογεί την επιθετικότητά μας και καθώς αυτό νομίζουμε οτι μας καθιστά ανώτερους από αυτούς τους κατώτερους. Το θέμα είναι οτι σχεδόν όλοι οι τιτλοφορημένοι κάνουν ακριβώς το ίδιο για το οποίο διαμαρτύρονται στους άλλους. Τους τιτλοφορούν άκριτα απλώς χρησιμοποιούν άλλες ταμπέλες. Λειτουργούν με την ίδια παράλογη βία. Η απάντηση στο ρατσισμό είναι ένα εμμονικό κήρυγμα εκδικητικού μίσους. Κι έτσι διαιωνίζονται οι διχασμοί και οι διαχωρισμοί. Πρέπει να είσαι άσπρο ή μαύρο. Όσοι νιώθουν αποστασιοποιημένοι από το εκάστοτε ακραίο αφήγημα είναι σε αδιέξοδο ως πολίτες που θα ήθελαν να είναι ενεργοί. Κι έτσι γίνονται ανενεργοί.

«Ο Επιφανής Πολίτης»

Απόσπασμα προς το τέλος:

«Ως συχνός παρατηρητής
της ανθρώπινης κωμωδίας,

νιώθω πως έχω την ευθύνη
να προσπαθήσω να κάνω τον κόσμο
ένα λιγότερο άσχημο μέρος.
Ξέρω ότι η μάχη είναι χαμένη.
Όμως, αυτό δεν σημαίνει
ότι θα πάψω να μάχομαι.
Συνεχίστε έτσι.
Μείνετε όπως είσαστε.
Μην αλλάξετε τίποτα εδώ.
Παραμείνετε μία κοινωνία υποκριτών,
και νιώστε μια ανόητη υπερηφάνεια
για την ίδια σας την άγνοια
και τη βαρβαρότητα.
Λυπάμαι που σας προκάλεσα
τόσο μεγάλο πρόβλημα.
Συνεχίστε τις ζωούλες σας.
Κρατήστε το Σάλας…
…σαν έναν πολύτιμο παράδεισο.
Τίποτα άλλο.»

Σύντομος χαλαρός συνειρμός επί φάσης εξόδου από τη θερινή ραστώνη (και των μνημονίων!)

Το να κάνεις κάτι που εσύ δεν το σκέφτηκες, που εσύ νομίζεις ότι δε σου ταιριάζει δε χρειάζεται να είναι εκτός συζήτησης. Έσω ανοιχτός. Αυτό που έχεις θεωρήσει ότι είναι ο εαυτός σου, ο χαρακτήρας σου μπορεί να είναι ένα περιοριστικό κουτί που δε σε αφήνει να ζήσεις καλύτερα. Το να κάνεις κάτι πέραν του εαυτού σου, όπως παράδειγμα να τηρήσεις ένα κανόνα μη δικής σου έμπνευσης που συμβάλλει στην αρμονία του συνόλου, δε χρειάζεται να είναι απωθητικό.

Η συμβουλή να είσαι ο εαυτός σου έχει ωραίο άκουσμα, έχει όμως συχνά διττή μετάφραση. Και αν το να είσαι ο εαυτός σου περιλαμβάνει το να μην υπολογίζεις τους άλλους γύρω σου, τότε τι γίνεται? Αν το να είσαι ο εαυτός σου αφορά σύμφωνα με την αντίληψή σου το να κάνεις ό,τι θες χωρίς σεβασμό για συνανθρώπους και περιβάλλον τότε τι? Οι συνέπειες της ασυδοσίας και του ατομικισμού εμφανίζονται πλέον με ταχύ ρυθμό.

Όταν το πρόσημο είναι απόλυτο, το νόημα χάνεται. Το όλα ή τίποτα έχει αποδειχτεί μη λειτουργικό. Ο άνθρωπος χρειάζεται να ζει σε οργανωμένη κοινωνία με κανόνες και σεβασμό. Εντός αυτής με φαντασία και ανοιχτό μυαλό.

Evolution Path

Σκληρές κουβέντες

Μερικές φορές δεν υπάρχει χώρος για πολλά πολλά πέρα από καθαρή οργή. Η λογική έχει καταλυθεί, η υποκρισία έχει πιάσει κόκκινο, η βλακεία επίσης και η απώλεια της ελπίδας καραδοκεί στη γωνία

όταν η πλειοψηφία περιγράφεται μονίμως από αυτά :

«Είμαστε χρεοκοπημένοι, αδιόρθωτοι, ανεπίδεκτοι, καταδικασμένοι. Η χώρα μας δε λειτουργεί, οι άνθρωποί της δεν θέλουν να το πάρουν χαμπάρι ή δεν τους νοιάζει, κανένας δεν ενδιαφέρεται να διορθώσει τίποτε, κανείς δεν αναγνωρίζει καν την ανάγκη να ζήσουμε όλοι μαζί, υποτυπωδώς συντονισμένα. Είμαστε ο καθένας μόνος του, ανίκανοι να αντιμετωπίσουμε κοινούς κινδύνους γιατί δεν θέλουμε ν’ αναγνωρίσουμε τίποτε κοινό.»

τα οποία γράφει μεταξύ άλλων ο ΘΟΔΩΡΗΣ ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ στο άρθρο «Η εθνική μας κατάθλιψη»

Η μειοψηφία που ΔΕΝ περιγράφεται από αυτά είναι σε αδιέξοδο γιατί από τη μια διαθέτει το ρεαλισμό/μηχανισμό άμυνας να αποστασιοποιείται για να αντέξει και να διαβιώσει όσο καλύτερα μπορεί, από την άλλη οι δυσκολίες της διαβίωσης αυτής που προκαλούνται από την πλειοψηφία και τους εκπροσώπους της δεν παύουν να δοκιμάζουν τα όριά της.

Υπάρχει μια μερίδα ανθρώπων, δεν ξέρω πόσοι μπορεί να είναι, πάντως λιγότεροι από τους υπόλοιπους, που επιθυμεί την αρμονία, που είναι εξωστρεφής, όχι με την έννοια που κάποιος έχει 5000 φίλους βέβαια, αλλά που έχει στραμμένη την προσοχή της και προς τα έξω, το περιβάλλον και τους ανθρώπους και νοιάζεται πραγματικά. Αν κάποιοι το βιώνουν πιο έντονα για λόγους που μόνο η ψυχανάλυση μπορεί να εξηγήσει, αυτό ίσως να ισχύει. Πάντως αυτοί οι λίγοι δεν έχουν και πολλές επιλογές στην παρούσα κατάσταση.

Οι σκληρές κουβέντες είναι πιθανώς μια ήσσονα εκτόνωση. Κατά βάθος ίσως υπάρχει και η αυταπάτη ότι οι σκληρές κουβέντες θα διαπεράσουν ή και θα πονέσουν ακόμη τη χοντροπετσιά…

Evolution Path


Προληπτικά Μέτρα

Οι τοποθεσίες των πρόσφατων πυρκαγιών έχουν ένα κοινό στοιχείο. Είναι χώροι όπου συνυπάρχουν σπίτια με φυσικό περιβάλλον (δασικό στη συγκεκριμένη περίπτωση). Παίρνοντας ερέθισμα από τα διάφορα δημοσιεύματα που κατακλύζουν το διαδίκτυο, έψαξα λίγο να δω τι γίνεται στο εξωτερικό σχετικά με τη δόμηση σε δασικές περιοχές. Οι περιοχές αυτές λοιπόν περιγράφονται με τον όρο Wildland–urban interface που ορίζεται από την Αμερικανική Δασική Υπηρεσία ως εξής : The US Forest Service defines the wildland-urban interface as the place where «homes and wildlands meet or intermingle», or more specifically, where «humans and their development meet or intermix with wildland fuel».

Τα στοιχεία είναι από τη Wikipedia, ελεύθερα για τον καθένα να ενημερωθεί. Είναι ιδιαιτέρως κατατοπιστικά. Ένα από αυτά είναι ότι «As of 2013, 32 percent of homes, apartments, and other human dwellings in the United States are contained within the WUI, and this figure is expected to grow over time»! Δηλαδή 32% των οικισμάτων σε όλη την Αμερική είναι σε τέτοιες περιοχές! Σε διάφορους ιστότοπους επίσης διατυπώνεται λίγο πολύ η θέση ότι το φαινόμενο της ιδιοκατοίκησης εντός φυσικού/άγριου περιβάλλοντος έχει να κάνει με την επιθυμία του ανθρώπου να απολαμβάνει τα οφέλη της ζωής και των δραστηριοτήτων αναψυχής μέσα στη φύση. Ο καθένας ας κάτσει να σκεφτεί τη θέση του πάνω σε αυτό. Στο άρθρο σημειώνεται επίσης η περιβαλλοντική επίπτωση.

Η διαφορά φυσικά με την Ελλάδα είναι ότι εκεί ήδη από τη δεκαετία του ‘80 έχουν αντιληφθεί την κρισιμότητα των αντιπυρικών μέτρων. Εκεί γνωρίζουν (πολύ περισσότερο πάντως από εδώ) ότι ναι μεν έχουν το δικαίωμα να απολαμβάνουν, ταυτόχρονα όμως έχουν και συγκεκριμένες ευθύνες, τις οποίες αν δεν αναλάβουν θα υποστούν συνέπειες. Η ευθύνη είναι και του κρατικού μηχανισμού, αλλά και του κάθε πολίτη ξεχωριστά. Θα μεταφέρω μεταφρασμένα (με κάποιες διορθώσεις) από το google translate ποια είναι τα αναγκαία αντιπυρικά μέτρα που σχετίζονται με το σπίτι του καθενός :

Τρόποι που οι ιδιοκτήτες σπιτιού μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο φωτιάς

Η ευαισθησία ενός σπιτιού στην ανάφλεξη καθορίζεται από την οικιακή ζώνη ανάφλεξής του (HIZ) ή από το σπίτι και τη γύρω περιοχή μέχρι τα 100-200 πόδια. Οι μεμονωμένοι ιδιοκτήτες σπιτιού μπορούν να χρησιμοποιήσουν τις ακόλουθες οδηγίες για να καθορίσουν ποιες περιοχές του σπιτιού τους μπορούν να βελτιωθούν για να μετριάσουν τον κίνδυνο πυρκαγιάς:

    Τρόποι για να κάνετε ένα σπίτι πυράντοχο:
        Βεβαιωθείτε ότι η οροφή του σπιτιού είναι κατασκευασμένη από πυρίμαχα υλικά και όλοι οι εξωτερικοί τοίχοι είναι ανθεκτικοί στη φωτιά.
        Εγκλείστε τις μαρκίζες και τα ανοίγματα με συρμάτινο πλέγμα.
        Βεβαιωθείτε ότι τα καταστρώματα και οι βεράντες είναι κατασκευασμένα από πυρίμαχα υλικά.
    Οδηγίες για τη διαμόρφωση του χώρου:
        Κρατήστε τη βλάστηση μακριά από τα παράθυρα, καθώς τα παράθυρα μπορούν να σπάσουν κατά τη διάρκεια πυρκαγιάς και να εισχωρήσουν κάρβουνα εντός.
        Βεβαιωθείτε ότι τα φυτά σε απόσταση 3-5 ποδιών από το σπίτι είναι χαμηλά αναπτυσσόμενα, καλά διατηρημένα και φυλλοβόλα.
        Κρατήστε γυμνή βρωμιά, κουρμωμένο χόρτο ή μη εύφλεκτη ύλη σε μια ζώνη «μη ανάπτυξης» μέσα σε 3-5 πόδια από το σπίτι.
        Περιορίστε την παρουσία των αειθαλών (που είναι πολύ εύφλεκτα) 30 πόδια απόσταση από το σπίτι.
        Κρατήστε τη βλάστηση λεπτή σε απόσταση 30 έως 100 ποδών από το σπίτι.
    Οδηγίες για υπαίθρια συντήρηση:
        Κόψτε τα άκρα των δέντρων σε απόσταση τουλάχιστον 10 ποδιών από την οροφή.
        Βεβαιωθείτε ότι οι γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας είναι μακριά από τα κλαδιά δέντρων και τα κοντινά νεκρά δέντρα.
        Καθαρίστε τα πεσμένα φύλλα, τις βελόνες πεύκου και άλλα συντρίμμια από τη στέγη, τις υδρορροές, τα φρεάτια παραθύρων και κάτω από τα καταστρώματα.
        Κλαδέψτε τα κλαδιά δέντρων 6 πόδια πάνω από το έδαφος (ειδικά τα evergreens).
        Κρατήστε το γκαζόν κομμένο, πράσινο και απαλλαγμένο από απορρίμματα φύλλων και βελόνες.
        Βεβαιωθείτε ότι η αυλή είναι απαλλαγμένη από νεκρά δέντρα και θάμνους.
    Τρόποι διατήρησης των εύφλεκτων σε ασφαλή απόσταση:
        Βεβαιωθείτε ότι τα εξωτερικά κτίρια σε απόσταση 30 ποδιών από τα σπίτια ή άλλα κτίρια δεν έχουν εύφλεκτα υλικά.
        Αποθηκεύστε καυσόξυλα και άλλα εύφλεκτα υλικά σε απόσταση τουλάχιστον 30 ποδιών από τα κτίρια.
        Καθαρίστε την περιοχή 10 πόδια γύρω από τις δεξαμενές προπανίου ή τις δεξαμενές καυσίμου.


Στην Ελλάδα οι οικισμοί εντός δασικών εκτάσεων είναι αδιαμφισβήτητα πολλοί. Τα θέματα νομιμότητας δε φαίνεται να είναι αυτή τη στιγμή σχετικά με την καταστροφή που επήλθε. Επιπλέον φαίνεται ότι το φαινόμενο ήταν όντως τόσο ακραίο που ήταν αδύνατη μια ιδανική παρέμβαση από την πυροσβεστική και τις υπόλοιπες υπηρεσίες ΥΠΟ ΤΙΣ ΥΠΑΡΧΟΥΣΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ.


  • Τα προαναφερόμενα αντιπυρικά μέτρα και ο τακτικός έλεγχός τους
  • Η φύλαξη των δασών
  • Η στελέχωση και ο εξοπλισμός της Πυροσβεστικής
  • Η ρυμοτομία
  • Οι ποινές για τους εμπρηστές (βλέπε Αυτοί Που Βάζουν Τις Φωτιές)

Έχουν συμβεί πάμπολλες πυρκαγιές στην Ελλάδα τα τελευταία 40 χρόνια. Ποτέ δεν έγινε προτεραιότητα από κανέναν η πρόληψή τους. Τα προληπτικά μέτρα πρέπει να ΕΠΙΒΑΛΛΟΝΤΑΙ από το κράτος σε πείσμα του εκάστοτε ιδιωτικού συμφέροντος και ανεξάρτητα από το οποιοδήποτε πολιτικό κόστος. Στην Ελλάδα θεωρείται αυτονόητο το δικαίωμα του καθενός στην ιδιοκτησία, αλλά και αυτονόητο ερέθισμα ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ η παραμικρή υπόνοια για ευθύνη του ατόμου απέναντι στο σύνολο. Οι επιλογές μας έχουν συνέπειες, ασχέτως αν θα εμφανιστούν μια φορά σε όλο το ρου της ζωής μας, αν αρνηθήκαμε να τις δούμε ή αν δεν τις γνωρίζαμε καν.

Evolution Path