Σκέψεις εν μέσω πανδημίας

Οι περισσότεροι αρχίζουν και συνειδητοποιούν ότι το «μένουμε σπίτι» βαίνει προς μείωση από τα πιο επίσημα χείλη και απ’ ό,τι φαίνεται σοκάρονται με τρόπο που φανερώνει τον καταστροφικό τρόπο που έχει επικοινωνηθεί ή μεταφραστεί ως τώρα το πρόβλημα του κορωνοϊού. Είναι εντυπωσιακό πως η δημόσια συζήτηση (με πολλούς ιατρούς μάλιστα να τη συντηρούν) συνεχίζει να κινείται γύρω από την αντίληψη να προσπαθούμε μην έρθουμε ποτέ σε επαφή με τον ιό, λες και είναι αυτό ποτέ δυνατόν. Λες και μπορεί να γίνει δυνατόν. Η καταιγιστική διασπορά απετράπη με επιτυχία. Έχει σημειωθεί μια απρόσμενα εξαιρετική για τα ελληνικά δεδομένα διαχείριση μιας υγειονομικής κρίσης, αλλά οι περισσότεροι φαίνεται ότι κατάλαβαν ότι δε θα υπάρξει σταδιακή διασπορά στο μέλλον, η οποία αναπόφευκτα θα έχει κάποια θνητότητα (για την οποία δεν μπορούμε να έχουμε αξιόπιστα στοιχεία προς το παρόν).

Δε γνωρίζουμε όσα θα θέλαμε για τον κορωνοϊό, αλλά από αυτά που γνωρίζουμε διαλάθουν εύκολα της προσοχής δύο βασικά στοιχεία. Σε πολύ υψηλά ποσοστά η επαφή με τον ιό δε σημαίνει νόσηση και η νόσηση δε σημαίνει θάνατος. Παράλληλα υπερτονίζονται όλα τα αρνητικά με τρόπο που διέπεται από πανικό και ωσάν μια μελλοντική δυστοπία να είναι η μόνη λύση.

1.Οι ευπαθείς και οι ηλικιωμένοι θα παραμείνουν ευπαθείς και ηλικιωμένοι όχι μόνο στον κορωνοϊό αλλά και γενικά σε ασθένειες στο διηνεκές. Ναι και σε ασθένειες όπως η γρίππη (για την οποία υπάρχουν εμβόλια), ασχέτως αν είναι λιγότερο επικίνδυνες. Οι επιλογές λοιπόν είναι για να μην κινδυνέψουν  ποτέ οι ευπαθείς και οι ηλικιωμένοι είναι να μείνουν μόνιμα σπίτι μέχρι να βγει εμβόλιο ή άλλη θεραπεία. Να το εισηγηθούν λοιπόν αυτό όσοι είναι αυτής της τοποθέτησης στους αρμόδιους και στο βασικό διαχειριστή της κρίσης που τόλμησε να αναρωτηθεί αν «Μπορεί να μείνει η χώρα σε lock down για 18 μήνες;»

2.Οι νέοι και τα παιδιά νοσούν ήπια και πεθαίνουν σε απειροελάχιστα ποσοστά βάσει του CFR by age. Όμως ναι δεν είναι 100% ασφαλείς. Οπότε η επιλογή για 100% βεβαιότητα είναι να μείνουν και αυτοί μέσα μόνιμα μέχρι το εμβόλιο. Να τους το πουν λοιπόν και να το επιβάλλουν και σε αυτούς. Θέλει κανείς να πεθαίνουν άνθρωποι? Οι έννοιες της βεβαιότητας και της αβεβαιότητας ειδικά στην ιατρική μάλλον έχουν παρεξηγηθεί.

3.Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το πώς πάει σχεδόν να ξεχαστεί ότι οι άνθρωποι κινδυνεύουν και πεθαίνουν εντέλει και από άλλα αίτια. Παραθέτω τον χαρακτηριστικό ιστότοπο WORLD LIFE EXPECTANCY που κάνει συνεχή ζωντανή καταμέτρηση των θανάτων από κάθε αιτία παγκοσμίως μέσα στο 2020. Τα νούμερα είναι ψυχρά και ιλιγγιώδη. Και θα χρησιμοποιήσω πάλι το παράδειγμα της γρίππης, μια και έγινε σχεδόν ταμπού να την αναφέρει κανείς πλέον. Το θέμα δεν είναι ότι ο κορωνοϊός είναι πιο επικίνδυνος από τη γρίππη. Αυτό ισχύει στη φάση που είμαστε. Είναι ένα ζήτημα όμως το είδος ηθικής που επιβάλλει να κοπτόμαστε αδιαπραγμάτευτα για τους θανάτους από covid-19 (και επειδή θα ήταν πολλαπλάσιοι χωρίς μέτρα), αλλά όχι για τους θανάτους από κάτι άλλο (και επειδή θα είναι λιγότεροι). Το ερώτημα λοιπόν είναι αν οι λιγότεροι άνθρωποι που θα πεθάνουν από γρίππη είναι λιγότερο σημαντικοί σε σχέση με τους ανθρώπους που θα πεθάνουν από κορωνοϊό. Πόσες εκατοντάδες χιλιάδες θάνατοι ανά χρόνο από γρίππη ή άλλες λοιμώδεις νόσους θα είχαν αποφευχθεί αν είχε επενδυθεί έστω ένα μέρος των μέτρων και πόρων που αφιερώνονται στον covid-19? Παρεπιπτόντως τα στοιχεία δείχνουν για φέτος μείωση των θανάτων από γρίππη έμμεσα λόγω των μέτρων για τον κορωνοϊό.

4ον και τελευταίον. Μπορεί να εκπλαγείτε εσείς οι διαδικτυακοί αυτόκλητοι φύλακες της ηθικής και της ζωής, αλλά είναι δυνατόν ο ίδιος άνθρωπος να ανησυχεί για τον κορωνοϊό, να αντιλαμβάνεται την ανάγκη των αλλαγών που χρειάζεται να εφαρμόζονται και ταυτόχρονα να προβληματίζεται για ευρύτερα ζητήματα, όπως το χτίσιμο μιας ευρύτερης ανοσίας, αλλά και οι μακροπρόθεσμες συνέπειες μιας σκληρής καραντίνας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δέχεται τη θνητότητα. Η υποβόσκουσα αντίληψη που κυοφορείται ότι όσοι είναι υπέρ της σταδιακής προσεκτικής άρσης των μέτρων είναι μάλλον άτομα μειωμένης ηθικής που δεν τους ενδιαφέρει ότι πεθαίνουν άνθρωποι από κορωνοϊό είναι απαράδεκτη και θα χαρακτηρίσω οπωσδήποτε υποκριτή όποιον διαλαλεί το δικό του «αποτροπιασμό» την ώρα που δεν το κάνει και δεν το έκανε ποτέ για όσους πεθαίνουν από άλλα αίτια. Επαναλαμβάνω στους εκπροσώπους της παντοδυναμίας, πρώτον να εισηγηθούν το μόνιμο lockdown για τον κορωνοϊό και δεύτερον να κάνουν lockdown για τη γρίππη κάθε χρόνο. Ταυτόχρονα να καθορίσουν σχέδιο αποφυγής των θανάτων που θα είναι άμεση ή έμμεση συνέπεια του lockdown. Να δουν λίγο και τα 7.000.000 θανάτων που αποδίδονται από τον ΠΟΥ στην ατμοσφαιρική ρύπανση και να εισηγηθούν με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο εξίσου αυστηρά μέτρα περιορισμού αυτής. Α ναι πολλά εκατομμύρια άνθρωποι και μάλιστα όλο και νεότερων ηλικιακών ομάδων πεθαίνουν από καρδιαγγειακά νοσήματα. Επειδή λοιπόν η διατροφή είναι ένας από τους κύριους παράγοντες κινδύνου να εισηγηθούν επιβολή υγιεινής διατροφής διά νόμου παγκοσμίως. Γιατί δεν ξεκινούν επείγοντα φόρουμ στα σόσιαλ για τα καρδιαγγειακά? Δεν κατάλαβα, έχει αντιμετωπίσει η ιατρική τα εμφράγματα και είμαστε οκ? Είναι εφιαλτική η εικόνα της covid-19 πνευμονίας, αλλά το να πεθάνεις από ό,τι άλλο είναι οκ? Τέλος μην ξεχνάμε την απώλεια ζωών και μάλιστα σημαντικού ποσοστού νέων λόγω ψυχικών διαταραχών, κυρίως λόγω αυτοκτονίας. Οι νέοι έχουν μακράν μεγαλύτερες πιθανότητες να αυτοκτονήσουν στη σημερινή εποχή παρά να πεθάνουν από κορωνοϊό.

Τι άλλο να πούμε?

Σπύρος Καλημέρης

 

Ισχύει? Απόδειξη

Acceptance without proof is the fundamental characteristic

science replaces private prejudice

People wrap themselves in their beliefs

In order to disprove the assertion that

Deviner avant de démontrer! Ai-je besoin

Το θέμα της επιστημονικής αποδειξιμότητας (provability) ή μη πεποιθήσεων, θεωριών, ερμηνειών, κλινικών παρατηρήσεων, γεγονότων αποτελεί κατά τη γνώμη μου ένα πολύ ενδιαφέρον φαινόμενο και υποψήφιο για το fallacy που ονομάζεται black or white thinking.

Από τη μια πλευρά είναι δεδομένο οτι η επιστημονική απόδειξη/επιβεβαίωση είναι μείζονος σημασίας και αναγκαία προυπόθεση για την ίδια την εξέλιξη του ανθρώπινου είδους. Στην ιατρική για παράδειγμα το να βρεις οτι το Α προκαλεί το Β με επιστημονικά δεδομένα δίνει τη δυνατότητα να προχωρήσεις στην ανεύρεση θεραπείας για το Α ώστε να μην προκαλεί το Β (βέβαια έχει εντοπιστεί και αναδειχθεί από μερίδα της επιστημονικής κοινότητας διαβλητότητα στη μεθοδολογία ορισμένων ερευνών, με αποτέλεσμα την αμφισβήτηση των αποδεικτικών στοιχείων και ενίοτε της αξιοπιστίας τους). Επιπλέον αποτελεί ανθρώπινη μάστιγα ανά τους αιώνες η άκριτη προσκόλληση σε αβάσιμες ερμηνείες, σε μαγικούς τρόπους σκέψης, σε αυθαίρετες δογματικές αντιλήψεις.

Από τη άλλη πιστεύω οτι χρειάζεται προσοχή από μερίδα επιστημόνων στο να μη γίνεται το κυνήγι αποδείξεων μια εμμονή τόσο εκτεταμένη που οτιδήποτε μη αποδείξιμο να καθίσταται μη αποδεκτό. Ο τρόπος σκέψης αυτός είναι από τη φύση του περιοριστικός διότι αφαιρεί από τον επιστημονικό ρεπερτόριο χρήσιμες και δημιουργικές ιδιότητες όπως η οξεία παρατηρητικότητα, η αξιωματική θεώρηση, η επαγωγική σκέψη, η διαισθητική αντίληψη. Το θέμα είναι βέβαια να μπορεί κανείς να διαθέτει τις ιδιότητες αυτές. Επιπλέον η μεγάλη έμφαση στη μη αποδειξιμότητα μιας παρατήρησης την ώρα που η παρατήρηση αυτή εμπειρικά δείχνει θετικά αποτελέσματα, θα μπορούσε να δίνει πάτημα στην κακόβουλη αμφισβήτηση της εγκυρότητας αυτής από συγκεκριμένες οπισθοδρομικές ομάδες. Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται ιδιαιτέρως στην ψυχιατρική.

Υποστηρίζω οτι ο επιστήμονας θα πρέπει να μπορεί να μετακινείται ευέλικτα ανάμεσα στα δύο αυτά state of mind για να είναι όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικός.

Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

Ψυχολογία Οδήγησης

Η ψυχολογία της οδήγησης είναι ένα κεφάλαιο που ευτυχώς έχει τύχει διερεύνησης τα τελευταία χρόνια και έτσι δύναται να ειπωθούν πράγματα βασισμένα σε στοιχεία. Ο λόγος που μας ενδιαφέρει είναι ότι η οδηγική συμπεριφορά επηρεάζει την οδηγική ασφάλεια. Ουσιαστικά το 90% των τροχαίων ατυχημάτων οφείλονται στον παράγοντα άνθρωπο και μόνο το 10% στους παράγοντες όχημα και δρόμοι! Επομένως προκύπτει (και επιβεβαιώνεται και στην πράξη) ότι ο στόχος της μείωσης των τροχαίων ατυχημάτων περνάει κατά κύριο λόγο μέσα από επιμέρους στόχους που απευθύνονται στον ανθρώπινο παράγοντα. Πιθανοί λόγοι που ο άνθρωπος συμβάλλει στην πρόκληση ατυχημάτων είναι οι εξής:

  • Ανεπαρκής γνώση κανόνων κυκλοφορίας
  • Συνειδητή μη συμμόρφωση με τους κανόνες κυκλοφορίας
  • Ανεπαρκής οδηγική εκπαίδευση & εμπειρία
  • Επιθετική ή/και παρορμητική οδήγηση
  • Χρήση αλκοόλ και οδήγηση
  • Γνωστική Εξασθένηση (Ηλικιακή ή Αδιάγνωστη)

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η ηλικιακή κατανομή των τροχαίων παρουσιάζει αύξηση της καμπύλης στις μικρές (15-30 ετών) και πολύ μεγάλες ηλικίες (>65 ετών). Η εξήγηση είναι ότι το ποσοστό επιθετικής και παρορμητικής οδήγησης είναι υψηλό στις μικρότερες ηλικίες, ενώ στις μεγάλες (και όσο ανεβαίνουμε σε ηλικία) είναι αυξημένο το ποσοστό της γνωστικής εξασθένησης.

Στη συνέχεια θα αναφερθούν (όσο πιο συνοπτικά γίνεται για λόγους απλοποίησης και κατανόησης) κάποιοι παράμετροι που επηρεάζουν την ψυχολογία της οδήγησης :

Άγχος προερχόμενο από στοιχεία της προσωπικότητας του οδηγού (trait anxiety).

Άγχος «καταστασιακό», δηλαδή της στιγμής για ατομικούς λόγους του εκάστοτε οδηγού (state anxiety).

Άγχος προερχόμενο από το σημερινό τρόπο ζωής. Για παράδειγμα «Πρέπει να κάνω γρήγορα για να προλάβω».

Άγχος παραγόμενο από την οδήγηση. Κάποια αίτια :

  • Ακινησία
  • Multitasking εντός του αυτοκινήτου π.χ. χρήση κινητού, φαγητό,κάπνισμα κ.α.
  • Κυκλοφοριακή συμφόρηση
  • Αίσθημα επικείμενης απειλής ατυχήματος λόγω αυξημένου ποσοστού επιθετικής και παράτυπης οδήγησης
  • Αίσθημα έλλειψης ελέγχου
  • Απρόβλεπτα ενδεχόμενα
  • Δύσκολες καιρικές συνθήκες
  • Αύξηση θερμοκρασίας

Θυμός παραγόμενος από την οδήγηση. Κάποια αίτια :

  • Κυκλοφοριακή συμφόρηση
  • Αυξημένα ποσοστά παράτυπης οδηγικής συμπεριφοράς στην καθημερινότητά μας που οδηγεί στην εκτίμηση ότι υπάρχει αδιαφορία, άγνοια κινδύνου, αναρχία, ανομία και έλλειψη σεβασμού προς τον άλλον.
  • Υπερεστίαση στις συμπεριφορές και στα παραπτώματα άλλων
  • Άρνηση ατομικής ευθύνης & οδηγικών λαθών
  • Εσφαλμένη ερμηνεία των κινήτρων της οδηγικής συμπεριφοράς των άλλων. Για παράδειγμα ερμηνεία προσπεράσματος ως ενέργεια επιβολής ισχύος.
  • Ελλιπής/ανύπαρκτη αστυνόμευση και επιβολή ποινών παραβατικών συμπεριφορών
  • Αύξηση θερμοκρασίας
  • Κακή ποιότητα οδικού δικτύου

Στοιχεία της προσωπικότητας τα οποία μπορεί να υπερεκφράζονται όταν το άτομο εισέρχεται στο όχημα :

  • Βιασύνη
  • Παρορμητικότητα-απερισκεψία
  • Ανταγωνιστικότητα
  • Εγωκεντρισμός
  • Αλαζονεία-μεγαλομανία
  • Απουσία/Ανυπαρξία συναισθηματικής νοημοσύνης
  • Ανευθυνότητα-ασυνειδησία
  • Αδυναμία συμμόρφωσης σε κοινωνικούς κανόνες
  • Ακαμψία-ισχυρογνωμοσύνη
  • Παθητική-επιθετικότητα (π.χ. να μην αφήνει τον άλλο να περάσει)

 

Κοινωνικοπολιτισμικά πρότυπα σκέψης, συναισθηματικής απάντησης & συμπεριφοράς :

  • Ανοχή της  επιθετικότητας,  της  έλλειψης  σεβασμού  και της  έκφρασης εχθρικών τάσεων απέναντι στους υπόλοιπους οδηγούς.
  • Μετάθεση θυμού λόγω των γενικότερων κοινωνικών αρνητικών εξελίξεων (κρίση) και της επίδρασής τους στη ζωή μας. Με άλλα λόγια η εκδήλωση θυμού στο δρόμο είναι σίγουρα μια πιο εύκολη λύση.
  • Απόδοση υψηλής ή άλλης συναισθηματικής αξίας στο όχημα. Εξού και η φράση «γυναίκα και αμάξι δε δανείζονται». Το όχημα αντιμετωπίζεται ως κάστρο και άρα πρέπει να λάβει μια ιδιότυπη εδαφική προστασία. Σε άλλες περιπτώσεις το όχημα έχει συμβολική σημασία επίδειξης πλούτου, ισχύος, κύρους και μαγκιάς. Επίσης το όχημα μετατρέπεται σε μια προέκταση της προσωπικότητας του ατόμου.
  • Επικράτηση γενικότερων πεποιθήσεων κοινωνικής παρακμής. Για παράδειγμα «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα» και «εγώ να κάνω τη δουλειά μου και τι με νοιάζει για τους άλλους».
  • Εσφαλμένη θεώρηση των εννοιών «δικαίωμα» & «υποχρέωση», αλλά και αντιστροφή της θεώρησης αυτής όταν πρόκειται για τους άλλους.
  • Κοινωνικός μιμητισμός : Αφού το κάνουν οι άλλοι, εγώ γιατί όχι? Αίσθημα αδικίας/κατωτερότητας αν δε φερθεί όπως οι πολλοί : «Τι είμαι εγώ κορόιδο να πάω με το σταυρό στο χέρι»?
  • Εσφαλμένη εκτίμηση ατομικών δυνατοτήτων οδήγησης. Συνήθως υπερεκτίμηση & αλαζονεία.
  • Εσφαλμένη εκτίμηση των ατομικών δυνατοτήτων μετά τη χρήση αλκοόλ. Διαμαντάκια τύπου «Εγώ όταν πίνω οδηγώ καλύτερα» ή «Το ξέρω ότι δεν κάνει να πίνω, αλλά εώς τώρα δεν έχω πάθει και τίποτα» δεν είναι καθόλου ασυνήθιστα ειδικά στους νεαρούς πληθυσμούς.
  • Εσφαλμένη εκτίμηση συνθηκών οδήγησης. Π.χ. άγνοια της ύπαρξης τυφλού σημείου. Τυφλό σημείο σημαίνει ότι καθώς κοιτάμε από τον πλαινό καθρέφτη υπάρχει ανά πάσα στιγμή ένα μικρό όμως υπαρκτό κομμάτι του πίσω χώρου που δεν περνάει στο οπτικό μας πεδίο. Περιπτώσεις ατυχημάτων όπου κάποιος σκίζει τα ιμάτιά του ότι σίγουρα κοίταξε τον καθρέφτη και δεν είδε «το μηχανάκι που πετάχτηκε» είναι πιθανώς σχετικές.
  • Κοινωνική αποδοχή  της  παρορμητικότητας  των  οδηγών,  της  συνήθειάς τους να ρισκάρουν κατά τη διάρκεια οδήγησης. Θεωρείται ως κριτήριο οδηγικής δεξιότητας η γρήγορη οδήγηση, η πραγματοποίηση ταχύτατων ελιγμών σε στενό χώρο και άλλα. Όσο μικρότερη η ηλικία τόσο χειρότερα.
  • Αντίσταση σε εξωτερικούς κανόνες και περιορισμούς.
  • Μετάφραση της διαμαρτυρίας & της γλώσσας του σώματος που τη συνοδεύει ως αμφισβήτηση ισχύος/κυριαρχίας. Συντριπτικά στο αντρικό φύλο. Ακολουθεί η «υποχρεωτική» συμπεριφορική απάντηση της πρόκλησης σε κοκορομαχία..

 

Σπύρος Καλημέρης από Ψυχίατρος Αθήνα (Ψυχολογία της Οδήγησης)

 

Κάποιες Πηγές :

http://drivingassessment.uiowa.edu/DA2005/PDF/41_SteveAndersonformat.pdf

http://www.smw.ch/content/smw-2011-13136/

http://library.tee.gr/digital/m2100/m2100_tsohos.pdf

http://ikee.lib.auth.gr/record/124194/files/kotoula.pdf

http://psychologynet.gr/

http://www.lifo.gr/articles/greece_articles/91055

http://www.drdriving.org/articles/principles.htm

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27475112

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27716494

http://www.naftemporiki.gr/story/1097019/ereuna-metadotiki-i-epithetiki-odigisi

Η ΠΑΓΙΔΑ ΤΟΥ ΣΥΝΕΙΡΜΟΥ : Γιατί η πείρα μας κάνει πάντοτε ηλίθιους

Ο Κέβιν είχε παρουσιάσει τρεις φόρες τα αποτελέσματα του τομέα του στο διοικητικό συμβούλιο. Και τις τρεις φορές όλα πήγαν καλά. Κάθε φορά φορούσε το ίδιο σώβρακο με τις μικρές πράσινες βούλες. Προφανώς, νομίζει ότι αυτό το εσώρουχο του φέρνει τύχη.
Η πωλήτρια του κοσμηματοπωλείου ήταν τόσο όμορφη, που ο Κέβιν δεν μπόρεσε να αντισταθεί και αγόρασε το δαχτυλίδι αρραβώνων αξίας 10.000 ευρώ που του έδειξε -ποσό που ξεπερνούσε κατά πολύ τον προϋπολογισμό του (ιδίως για δεύτερο γάμο), αλλά ασυνείδητα συνέδεσε το δαχτυλίδι με την ομορφιά της πωλήτριας. Και φανταζόταν ότι με αυτό το δαχτυλίδι στο χέρι η μέλλουσα γυναίκα του θα ήταν το ίδιο γοητευτική.
Ο εγκέφαλός μας είναι μια μηχανή που κάνει συνδέσεις. Και είναι όντως έτσι. Παραδείγματος χάρη, τρώμε ένα άγνωστο φρούτο που μας αρρωσταίνει. Στο μέλλον αποφεύγουμε το φυτό αυτό και τους καρπούς του, που θεωρούμε τοξικούς ή τουλάχιστον μη φαγώσιμους. ‘Έτσι μαθαίνουμε.
Δυστυχώς και λανθασμένα πράγματα. Ο Ιβάν Παβλόφ ήταν ο πρώτος που μελέτησε το φαινόμενο. Στην αρχή ο Ρώσος ερευνητής θέλησε να μετρήσει τη σιελόρροια των σκύλων. Στη διάρκεια του πειράματος, προτού ταΐσουν τους σκύλους, ηχούσε ένα κουδούνι. Σύντομα ο ήχος του κουδουνιού αρκούσε για να τρέξουν τα σάλια των σκύλων. Ο εγκέφαλός τους συνέδεε δύο άσχετα μεταξύ τους στοιχεία, δηλαδή τον ήχο του κουδουνιού και τη σιελόρροια.
Η μέθοδος του Παβλόφ λειτουργεί και στους ανθρώπους. Η διαφήμιση συνδέει προϊόντα με θετικές συγκινήσεις. Γι’ αυτό δε θα δείτε ποτέ την κόκα κόλα συνδεδεμένη με ένα δυσάρεστο πρόσωπο ή ένα γερασμένο σώμα, αλλά πάντα με τα νιάτα, την ομορφιά και την ευχαρίστηση.
Η παγίδα του συνειρμού βλάπτει την ποιότητα των αποφάσεων μας. Για παράδειγμα, έχουμε την τάση να αντιπαθούμε αυτούς που μας φέρνουν άσχημες ειδήσεις. Ο αγγελιοφόρος συνδέεται με το περιεχόμενο της είδησης. Οι διευθύνοντες σύμβουλοι επιχειρήσεων και οι επενδυτές αποφεύγουν επίσης (ασυνείδητα) να δώσουν σημασία στους κακούς οιωνούς. Έτσι, δέχονται μόνο τις καλές ειδήσεις, πράγμα που διαστρεβλώνει τελείως την οπτική τους. Ο Γουόρρεν Μπάφετ το γνωρίζει καλά, γι’ αυτό ζήτησε από τους επικεφαλής των επιχειρήσεών του να του μεταφέρουν μόνο τις κακές ειδήσεις, και μάλιστα χωρίς περιστροφές.
Πριν από τις πωλήσεις μέσω της τηλεόρασης και του ίντερνετ, οι πλασιέ  πουλούσαν τα προϊόντα τους πόρτα πόρτα. Μια μέρα, ένας πλασιέ σταμάτησε μπροστά σε ένα σπίτι που δεν έμενε κανείς, χωρίς βέβαια να ξέρει ότι ήταν ακατοίκητο. Μια μικρή διαρροή γκαζιού που διαρκούσε εβδομάδες είχε γεμίσει το σπίτι με εύφλεκτο αέριο. Και δυστυχώς το κουδούνι της πόρτας ήταν χαλασμένο: όταν ο πλασιέ  πάτησε το κουμπί, πετάχτηκε μια σπίθα και το σπίτι ανατινάχτηκε. Ο άτυχος άνδρας μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο. Ευτυχώς συνήλθε γρήγορα, αλλά ο φόβος του για τα κουδούνια παρέμεινε τόσο ισχυρός, που δεν μπορούσε να ασκήσει το επάγγελμα του για πολλά χρόνια. Παρόλο που ήξερε ότι ήταν απίθανο να ξανασυμβεί, δεν μπορούσε, όσο καλή θέληση κι αν είχε, να σβήσει τη συγκινησιακή σύνδεση.
Ποιο μάθημα μπορούμε να αποκομίσουμε; Κανείς δεν το συνοψίζει καλύτερα από τον Μαρκ Τουαίν: «Από όλες τις εμπειρίες που ζούμε, ας κρατήσουμε μόνο τη σοφία που περικλείουν για να μη μοιάσουμε με τη γάτα που πήδηξε πάνω στο αναμμένο μάτι της κουζίνας. Δεν ξαναπηδάει ποτέ πάνω σε αναμμένο μάτι, και μπράβο της. Αλλά δεν πηδάει πια ποτέ ούτε πάνω σε σβηστό μάτι».

ΡΟΛΦ ΝΤΟΜΠΕΛΛΙ
Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΚΑΘΑΡΗΣ ΣΚΕΨΗΣ
52 λάθος τρόποι σκέψεις που θα ήταν καλύτερα να αφήσετε για άλλους…

http://www.lecturesbureau.gr/1/association-bias-412/

Προς όλους τους αντιεμβολιαστές… Εδώ θα βρείτε λίγη Επιστήμη

Ένα υπέροχο comic strip για τα εμβόλια, τους αντιεμβολιαστές και την επιστήμη πίσω απ αυτά










http://ellinikahoaxes.gr/2017/01/14/vaccines-2/

 

Edit: Νικήτας Γιώτης

Μετάφραση: Νίκος Γιώτης (από εδώ)

Αρχικά δημοσιεύτηκε: antikleidi

Οι αδιαφανείς μηχανισμοί της απάτης και του ψεύδους

«Πινόκιο»

Γιατί, παρά την ανεπτυγμένη νοημοσύνη και τις μοναδικές γλωσσικές του ικανότητες, το ανθρώπινο είδος είναι ο πρωταθλητής στην αυτοεξαπάτηση;

Τόσο στις διαπροσωπικές σχέσεις (οικογενειακές, ερωτικές ή φιλικές) όσο και στις διεθνείς σχέσεις ή στις πολεμικές συγκρούσεις μεταξύ των λαών, οι άνθρωποι επιδεικνύουν μια εντυπωσιακή ικανότητα να αυτοεξαπατώνται και να εξαπατούν τους άλλους.

Οπως είδαμε στα τελευταία μας άρθρα, η καθολική ανάγκη των θηρευτών να εξαπατούν τα θηράματά τους σε συνδυασμό με τη ζωτική ανάγκη των θηραμάτων να ανιχνεύουν εγκαίρως την εξαπάτηση, οδήγησαν σταδιακά στην ανάδυση της πιο τέλειας εξαπατητικής μηχανής, του ανθρώπινου εγκεφάλου.

Κλείνοντας αυτό το αφιέρωμα στη βιολογική εξαπάτηση, θα εστιάσουμε σήμερα στην τυπικά ανθρώπινη αυτοεξαπάτηση και στους βιοψυχολογικούς μηχανισμούς, που όχι απλώς επιτρέπουν αλλά επιβάλλουν την παρουσία της στη ζωή όλων μας.

Ισως το να εξαπατούμε ή να λέμε ψέματα μας δημιουργεί κάποιο άγχος μήπως αποκαλυφθεί η απάτη, εντούτοις, όπως προκύπτει από την προσωπική μας εμπειρία όσο και από πλήθος ερευνών, τα άμεσα αντισταθμιστικά οφέλη από την εξαπάτηση είναι πολύ περισσότερα.

Ψέμματα- εξαπάτηση

H καθολική παρουσία της εξαπάτησης δεν αφορά αποκλειστικά εμάς τους ανθρώπους αλλά κάθε ζωικό είδος.

Πράγματι, όπως είδαμε, η εξαπάτηση και το ψεύδος αποτελούν δύο μη συνειδητές αλλά πανταχού παρούσες συμπεριφορές στον έμβιο κόσμο, οι οποίες, προφανώς, επιλέχθηκαν από τη φυσική επιλογή επειδή αποφέρουν σαφή πλεονεκτήματα στους ψεύτες.

Κάτι που έχει επιβεβαιωθεί επαρκώς από όλες τις επιτόπιες έρευνες των εξαπατητικών σωματικών χαρακτηριστικών ή συμπεριφορών που «επινοούν» οι ζωντανοί οργανισμοί για να επιβιώνουν και να αναπαράγονται.

Μελετώντας, μάλιστα, αυτές τις δόλιες αλλά απολύτως φυσικές εξαπατητικές συμπεριφορές, οι ειδικοί κατέληξαν στον καθολικό «κανόνα της συνεξέλιξης»: ο θηρευτής και το θήραμα, ο απατεώνας και ο απατώμενος, ο θύτης και το θύμα εγκλωβίζονται σε ένα κοινό συνεξελικτικό παιχνίδι το οποίο ανανεώνεται διαρκώς από τις αμοιβαίες προσαρμογές των δύο παικτών.

Ειδικότερα για το ανθρώπινο είδος «η εξαπάτηση και η αυτοεξαπάτηση αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος», υποστηρίζει ο Ρόμπερτ Τρίβερς στο βιβλίο του «Η μωρία των ανοήτων» (κυκλοφορεί από εκδ. Κάτοπτρο).

Ποιο είναι, όμως, το βιολογικό υπόστρωμα των εξαπατητικών συμπεριφορών μας και ποια τα «πλεονεκτήματα» και το «κόστος» της ανθρώπινης αυτοεξαπάτησης;

Κολυμπώντας στον ωκεανό του ψεύδους

Ψέμματα

Σύμφωνα με πολλές ψυχολογικές μελέτες, το 40 % από όσα λέμε καθημερινά στους άλλους ή στον εαυτό μας είναι κατάφωρα ψέματα ή μισές αλήθειες.

Μάλιστα, από τη στατιστική ανάλυση αυτών των ερευνών προκύπτει ότι, κατά μέσο όρο, οι άνδρες ψεύδονται 220 φορές κάθε μέρα, ενώ οι γυναίκες 180 φορές.

Πρόκειται για μικρά ή μεγάλα καθημερινά ψέματα τα οποία όχι μόνο παραμένουν ατιμώρητα αλλά αν, στο όνομα της ειλικρίνειας, αποφασίζαμε συνειδητά να τα εξαλείψουμε, τότε η κοινωνική, εργασιακή και οικογενειακή μας ζωή θα κατέρρεε αυτομάτως ή θα γινόταν αφόρητη. Για παράδειγμα, φανταστείτε ότι επιτρέπετε στον εαυτό σας να πει ελεύθερα αυτό που σκέφτεται για τον/την προϊστάμενό σας, για τον/την σύντροφό σας ή την πεθερά σας!

Ας είμαστε ειλικρινείς. Η αιτία της επιτυχίας και της σχεδόν καθολικής αποδοχής της υποκριτικής-εξαπατητικής συμπεριφοράς είναι ότι μόνο ψευδόμενοι ή εξαπατώντας μπορούμε να γίνουμε κοινωνικά αποδεκτοί, και μόνο εξαπατώντας τον εαυτό μας μπορούμε να αντέξουμε τις προσωπικές αδυναμίες ή τις αποτυχίες μας και τις κατάφωρες αδικίες που μας επιβάλλονται από το κοινωνικό μας περιβάλλον.

Επομένως, η προσωπική, κοινωνική και πολιτική εξαπάτηση μπορεί να ασκούν και μια επωφελή λειτουργία: τα λεγόμενα «κατά συνθήκη ψεύδη» αποτελούν ίσως τη βασική προϋπόθεση για την ύπαρξη ισορροπημένων διανθρώπινων σχέσεων.

Μήπως εντέλει έχουν δίκιο όσοι επιχειρούν να αναβαθμίσουν τη σημασία της εξαπάτησης, υποστηρίζοντας ότι «η ειλικρίνεια, πάση θυσία» αποτελεί ενδεχομένως μια υπερεκτιμημένη κοινωνική αξία;

Η απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα δεν είναι εύκολη, ούτε και προφανής.

Οχι μόνο γιατί δεν υπάρχουν κοινά αποδεκτά -δηλαδή αντικειμενικά και υπεριστορικά- κριτήρια αξιολόγησης της ειλικρίνειας ή του ψεύδους στην ανθρώπινη συμπεριφορά, αλλά και επειδή η απάντηση στο συγκεκριμένο ερώτημα οφείλει, πλέον, να λάβει σοβαρά υπόψη της τις αποκαλυπτικές επιστημονικές ανακαλύψεις σχετικά με τη βιολογική λειτουργία της εξαπάτησης αλλά και τους εγκεφαλικούς μηχανισμούς της αυτοεξαπάτησης.

Παρ’ όλα αυτά, είναι σαφές ότι, τόσο στις ζωικές όσο και στις ανθρώπινες κοινωνίες, οι εξαπατητικές στρατηγικές ενεργοποιούνται για την προώθηση «ιδιωτικών» συμφερόντων και σκοπιμοτήτων.

Κοντολογίς, όλοι οι έμβιοι οργανισμοί επιδιώκουν, εξαπατώντας τους άλλους, να έχουν κάποια άμεσα ή έμμεσα προσωπικά οφέλη.

Ειδικότερα στις ανθρώπινες κοινωνίες τα πράγματα περιπλέκονται επειδή η δήθεν ελεύθερη επιδίωξη του μέγιστου ιδιωτικού συμφέροντος γίνεται εφικτή όχι μόνο εις βάρους των συνανθρώπων μας αλλά και εις βάρους των υπόλοιπων μορφών ζωής και του περιβάλλοντος.

Παρά τα εξωραϊστικά ιδεολογήματα της νεοφιλελεύθερης οικονομίας, η παγκοσμιοποίηση και η απελευθέρωση των αγορών από αυστηρούς κοινωνικούς κανόνες οδηγεί, στις μέρες μας, στην αποδιάρθρωση του υφιστάμενου κοινωνικού ιστού και άρα στη μαζική εξαθλίωση και υποτίμηση αυτής καθ’ εαυτήν της ανθρώπινης ζωής.

Η αυτο-εξαπάτηση απαιτεί νοημοσύνη

Μολονότι η εξαπάτηση και η παραπλανητική συμπεριφορά δεν αποτελούν επ’ ουδενί αποκλειστικά ανθρώπινα χαρακτηριστικά, ωστόσο, από όσο γνωρίζουμε, μοναδικό βιολογικό μας προνόμιο είναι η ικανότητά μας να εξαπατούμε όχι μόνο τους συνανθρώπους μας αλλά και τον ίδιο μας τον εαυτό.

Μια εγγενής βιοψυχολογική, δηλαδή νοητική μας ικανότητα που εκδηλώνεται ήδη από τη βρεφονηπιακή ηλικία και αναπτύσσεται σταδιακά σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας.

Οπως αποκάλυψαν οι πρωτοποριακές έρευνες δύο Καναδών ψυχολόγων, της Victoria Talwar και του Kang Lee, μπορούμε να διακρίνουμε τουλάχιστον τρεις φάσεις ή στάδια στην ανάπτυξη της ανθρώπινης εξαπατητικής συμπεριφοράς:

➠ το πρώτο στάδιο εμφανίζεται από τη βρεφική ηλικία και ολοκληρώνεται κατά το τρίτο έτος,

➠ το δεύτερο στάδιο ξεκινά στο τέλος του τρίτου έτους και ολοκληρώνεται κατά το έβδομο έτος, ενώ

➠ το τελευταίο στάδιο ξεκινά κατά το έβδομο έτος, όταν τα παιδιά, έχοντας αναπτύξει μια αυθόρμητη «θεωρία» για το πώς λειτουργεί ο ανθρώπινος νους, μπορούν πλέον να επεξεργάζονται -και να ανιχνεύουν- συνειδητά στοχευμένες εξαπατητικές συμπεριφορές και ψέματα.

Είναι λοιπόν φανερό ότι η εξαπατητική και αυτοεξαπατητική συμπεριφορά μας συνδέεται στενά με την ανάπτυξη της νοημοσύνης και ειδικότερα με τις ιδιαίτερες γλωσσικές μας ικανότητες.

Μάλιστα, ορισμένοι βιοανθρωπολόγοι και εξελικτικοί ψυχολόγοι ισχυρίζονται ότι οι ανθρώπινες εγκεφαλικές δομές για την παραγωγή της γλώσσας και της αφηρημένης σκέψης εξελίχθηκαν για να ικανοποιούν την ανάγκη των μακρινών μας προγόνων να εξαπατούν και να ψεύδονται πιο αποτελεσματικά!

Πρόκειται ασφαλώς για μια απλουστευτική εξήγηση των ιδιαίτερα σύνθετων γλωσσικών-νοητικών ικανοτήτων του είδους μας.

Εντούτοις, μας αποκαλύπτει ότι πίσω από κάθε περίπλοκη εξαπατητική συμπεριφορά κρύβονται κάποιοι αδιαφανείς και ιδιαιτέρως πολύπλοκοι εγκεφαλικοί μηχανισμοί που είναι σε θέση να παράγουν σύνθετα νοητικά φαινόμενα, όπως η συνειδητά σχεδιασμένη εξαπάτηση των άλλων και τα ιδιαίτερα ευφάνταστα ή δημιουργικά σενάρια της προσωπικής αυτοεξαπάτησης.

Η βιοϊατρική, για να περιγράψει τις πιο ακραίες και παθολογικές εκδηλώσεις των φαινομένων της εξαπάτησης, μιλά για τα «σύνδρομα του Βαρόνου Μινχάουζεν» ή για «κακοήθη μυθομανία».

Είτε πρόκειται για συνειδητή εξαπάτηση είτε για υποσυνείδητη αυτοεξαπάτηση, σε αυτές τις ακραίες περιπτώσεις οι «παθολογικοί ψεύτες» επιχειρούν μέσω του φαντασιακού να διαφύγουν από την ιδιαίτερα οδυνηρή πραγματικότητα που βιώνουν.

Υπάρχει επίσης μια πολύ στενή και ενδιαφέρουσα σχέση ανάμεσα στη δημιουργική αυτοεξαπάτηση και τις αφηρημένες νοητικές ικανότητες που εκδηλώνονται μέσω, π.χ., των καλών τεχνών: από κάποιες μορφές λογοτεχνίας έως τη μουσική και τις απεικονιστικές τέχνες.

«Οσο και αν ακούγεται οξύμωρο, η ανειλικρίνεια υπήρξε το αμόνι επί του οποίου σφυρηλατήθηκαν τα νοητικά εργαλεία της αλήθειας», όπως πολύ εύστοχα επισημαίνει ο Ρόμπερτ Τρίβερς.

Για να αναπτύξουμε όμως, επαρκώς, αυτή την ιδιαίτερα δημιουργική πτυχή της ανθρώπινης εξαπάτησης θα χρειάζονταν ένα ή περισσότερα ξεχωριστά άρθρα. Θα επανέλθουμε.

Ανατέμνοντας τον εγκέφαλο του Βαρόνου Μινχάουζεν

Δύο περιοχές του εγκεφάλου που ενεργοποιούνται όταν εξαπατάμε ή ψευδόμαστε συνειδητά: αριστερά ο προμετωπιαίος εγκεφαλικός φλοιός (σε κόκκινο), δεξιά η πρόσθια έλικα του προσαγωγίου (σε κίτρινο). Δύο περιοχές του εγκεφάλου που ενεργοποιούνται όταν εξαπατάμε ή ψευδόμαστε συνειδητά: επάνω, ο προμετωπιαίος εγκεφαλικός φλοιός (σε κόκκινο), κάτω, η πρόσθια έλικα του προσαγωγίου (σε κίτρινο). |

Αν η εξαπάτηση και η αυτοεξαπάτηση αποτελούν εγγενή συστατικά της ανθρώπινης συμπεριφοράς, τότε η κατανόηση των εγκεφαλικών μηχανισμών που εμπλέκονται σε αυτές τις συμπεριφορές αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επιστημονική τους εξήγηση, η οποία -στο απώτερο μέλλον- ίσως αποδειχτεί το κλειδί για την προσωπική αντιμετώπιση ή και την κοινωνική διαχείριση της απάτης.

Αυτό το πεδίο έρευνας έχει διευκολυνθεί τα τελευταία χρόνια από την εντυπωσιακή ανάπτυξη των νέων τεχνικών απεικόνισης της λειτουργίας του εγκεφάλου.

Σήμερα οι επιστήμονες είναι σε θέση να παρακολουθούν εν τω γενέσθαι την παραγωγή του ψεύδους από συγκεκριμένες εγκεφαλικές δομές.

Οπως επιβεβαιώνεται από διαφορετικές μελέτες, η γένεση της εξαπατητικής συμπεριφοράς προϋποθέτει την ενεργοποίηση, δηλαδή την αυξημένη δραστηριότητα δύο τουλάχιστον εγκεφαλικών περιοχών: της πρόσθιας έλικας του προσαγωγίου και του προμετωπιαίου εγκεφαλικού φλοιού.

Πρόκειται για δύο εγκεφαλικές περιοχές -η πρώτη βαθύτερη, η δεύτερη επιφανειακή και πρόσθια- οι οποίες συνεργάζονται στενά για την παγίωση στη συνείδηση των πρόσκαιρων μνημονικών καταγραφών.

Η μεν πρόσθια έλικα του προσαγωγίου καθορίζει τη συνειδητή εστίαση της προσοχής μας σε κάτι και επιλέγει τις πληροφορίες που θα φτάσουν στις ανώτερες φλοιικές δομές, στον δε προμετωπιαίο φλοιό υπάρχουν οι εγκεφαλικές δομές που καταστέλλουν επιλεκτικά κάποιες εγκεφαλικές δραστηριότητες.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο ορισμένες πληροφορίες «απορρίπτονται» είτε γιατί είναι περιττές είτε γιατί είναι επουσιώδεις για την εκάστοτε εγκεφαλική δραστηριότητα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, ο εγκέφαλός μας συμπεριλαμβάνει σε αυτές τις προς απόρριψη πληροφορίες και την… αλήθεια.

Οπως συχνά διαπίστωσαν οι ερευνητές, όταν κάποιος ψεύδεται συνειδητά, ο εγκέφαλός του ενεργοποιεί αυτόν τον εγκεφαλικό μηχανισμό απόρριψης ή μάλλον απόκρυψης της πληροφορίας και οι απαντήσεις που δίνει έρχονται με σχετική καθυστέρηση.

Αντίθετα, όταν πρέπει να απαντήσει με ειλικρίνεια, οι συγκεκριμένες δομές δεν ενεργοποιούνται και οι απαντήσεις του διατυπώνονται χωρίς καμία καθυστέρηση!

Η παραπάνω ερευνητική μελέτη της εξαπάτησης εστιάζει στις εγκεφαλικές δομές που εμπλέκονται σε ένα αυστηρά προκαθορισμένο και ελεγχόμενο πλαίσιο ερωταπαντήσεων.

Τι ακριβώς συμβαίνει στην πραγματική ζωή, όταν η εξαπάτηση δεν είναι μέσα στις αποδεκτές ηθικά επιλογές του εθελοντή;

Πριν από ένα μήνα δημοσιεύτηκε στο έγκυρο περιοδικό Nature Neuroscience μια εκτενής μελέτη, που έγινε από ερευνητές του University College of London (UCL), η οποία έδειξε ότι όσοι ψεύδονται μία φορά είναι πολύ πιο εύκολο να το επαναλάβουν και στο μέλλον.

Με άλλα λόγια, όταν κάνουμε ηθικά επιλήψιμες επιλογές, ο εγκέφαλός μας προσαρμόζεται πολύ γρήγορα σ’ αυτές, παρακάμπτοντας τα ηθικά προβλήματα και τα αρνητικά συναισθήματα που γεννά η επαναλαμβανόμενη παραβίαση των κοινωνικών απαγορεύσεων.

Η ίδια η πλαστικότητα του ανθρώπινου εγκεφάλου μάς επιτρέπει να εξοικειωνόμαστε και να προσαρμοζόμαστε γρήγορα σε απαγορευμένες και παραβατικές συμπεριφορές.

 

http://Οι αδιαφανείς μηχανισμοί της απάτης και του ψεύδους

 

Συναισθηματική Καταστολή

Ζούμε σε μια κοινωνία που όχι μόνο δυσκολεύεται να εκφράσει τα συναισθήματα, αλλά πολύ συχνά δεν τα εκφράζει καθόλου. Εντούτοις για πολλούς ανθρώπους αποτελεί κοινό πρότυπο συμπεριφοράς η «εκτός ελέγχου» εκδήλωση συναισθημάτων με συνήθως επιβλαβή τρόπο. Γενικά η μετάφραση και η διαχείριση των συναισθημάτων από το άτομο δεν έχει τύχει κατάλληλης προσοχής και εκπαίδευσης στην εποχή μας. Η συναισθηματική υγεία είναι εξίσου σημαντική με την σωματική μας υγεία, καθιστώντας τη συναισθηματική νοημοσύνη ζωτικής σημασίας. Μεσω αυτής κατανοούμε τον εαυτό μας, χτίζουμε αυτοπεποίθηση και σχετιζόμαστε με ενσυναίσθηση.

Evolution Path

Προκύπτουν αποδείξεις οτι η μαζική καραστολή του συναισθήματος κατά μήκος όλου του πολιτισμένου κόσμου, έχει πνίξει τη συναισθηματική μας ανάπτυξη, οδηγώντας σε ένα μονοπάτι συναισθηματικής άγνοιας.