Σκέψεις εν μέσω πανδημίας

Οι περισσότεροι αρχίζουν και συνειδητοποιούν ότι το «μένουμε σπίτι» βαίνει προς μείωση από τα πιο επίσημα χείλη και απ’ ό,τι φαίνεται σοκάρονται με τρόπο που φανερώνει τον καταστροφικό τρόπο που έχει επικοινωνηθεί ή μεταφραστεί ως τώρα το πρόβλημα του κορωνοϊού. Είναι εντυπωσιακό πως η δημόσια συζήτηση (με πολλούς ιατρούς μάλιστα να τη συντηρούν) συνεχίζει να κινείται γύρω από την αντίληψη να προσπαθούμε μην έρθουμε ποτέ σε επαφή με τον ιό, λες και είναι αυτό ποτέ δυνατόν. Λες και μπορεί να γίνει δυνατόν. Η καταιγιστική διασπορά απετράπη με επιτυχία. Έχει σημειωθεί μια απρόσμενα εξαιρετική για τα ελληνικά δεδομένα διαχείριση μιας υγειονομικής κρίσης, αλλά οι περισσότεροι φαίνεται ότι κατάλαβαν ότι δε θα υπάρξει σταδιακή διασπορά στο μέλλον, η οποία αναπόφευκτα θα έχει κάποια θνητότητα (για την οποία δεν μπορούμε να έχουμε αξιόπιστα στοιχεία προς το παρόν).

Δε γνωρίζουμε όσα θα θέλαμε για τον κορωνοϊό, αλλά από αυτά που γνωρίζουμε διαλάθουν εύκολα της προσοχής δύο βασικά στοιχεία. Σε πολύ υψηλά ποσοστά η επαφή με τον ιό δε σημαίνει νόσηση και η νόσηση δε σημαίνει θάνατος. Παράλληλα υπερτονίζονται όλα τα αρνητικά με τρόπο που διέπεται από πανικό και ωσάν μια μελλοντική δυστοπία να είναι η μόνη λύση.

1.Οι ευπαθείς και οι ηλικιωμένοι θα παραμείνουν ευπαθείς και ηλικιωμένοι όχι μόνο στον κορωνοϊό αλλά και γενικά σε ασθένειες στο διηνεκές. Ναι και σε ασθένειες όπως η γρίππη (για την οποία υπάρχουν εμβόλια), ασχέτως αν είναι λιγότερο επικίνδυνες. Οι επιλογές λοιπόν είναι για να μην κινδυνέψουν  ποτέ οι ευπαθείς και οι ηλικιωμένοι είναι να μείνουν μόνιμα σπίτι μέχρι να βγει εμβόλιο ή άλλη θεραπεία. Να το εισηγηθούν λοιπόν αυτό όσοι είναι αυτής της τοποθέτησης στους αρμόδιους και στο βασικό διαχειριστή της κρίσης που τόλμησε να αναρωτηθεί αν «Μπορεί να μείνει η χώρα σε lock down για 18 μήνες;»

2.Οι νέοι και τα παιδιά νοσούν ήπια και πεθαίνουν σε απειροελάχιστα ποσοστά βάσει του CFR by age. Όμως ναι δεν είναι 100% ασφαλείς. Οπότε η επιλογή για 100% βεβαιότητα είναι να μείνουν και αυτοί μέσα μόνιμα μέχρι το εμβόλιο. Να τους το πουν λοιπόν και να το επιβάλλουν και σε αυτούς. Θέλει κανείς να πεθαίνουν άνθρωποι? Οι έννοιες της βεβαιότητας και της αβεβαιότητας ειδικά στην ιατρική μάλλον έχουν παρεξηγηθεί.

3.Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το πώς πάει σχεδόν να ξεχαστεί ότι οι άνθρωποι κινδυνεύουν και πεθαίνουν εντέλει και από άλλα αίτια. Παραθέτω τον χαρακτηριστικό ιστότοπο WORLD LIFE EXPECTANCY που κάνει συνεχή ζωντανή καταμέτρηση των θανάτων από κάθε αιτία παγκοσμίως μέσα στο 2020. Τα νούμερα είναι ψυχρά και ιλιγγιώδη. Και θα χρησιμοποιήσω πάλι το παράδειγμα της γρίππης, μια και έγινε σχεδόν ταμπού να την αναφέρει κανείς πλέον. Το θέμα δεν είναι ότι ο κορωνοϊός είναι πιο επικίνδυνος από τη γρίππη. Αυτό ισχύει στη φάση που είμαστε. Είναι ένα ζήτημα όμως το είδος ηθικής που επιβάλλει να κοπτόμαστε αδιαπραγμάτευτα για τους θανάτους από covid-19 (και επειδή θα ήταν πολλαπλάσιοι χωρίς μέτρα), αλλά όχι για τους θανάτους από κάτι άλλο (και επειδή θα είναι λιγότεροι). Το ερώτημα λοιπόν είναι αν οι λιγότεροι άνθρωποι που θα πεθάνουν από γρίππη είναι λιγότερο σημαντικοί σε σχέση με τους ανθρώπους που θα πεθάνουν από κορωνοϊό. Πόσες εκατοντάδες χιλιάδες θάνατοι ανά χρόνο από γρίππη ή άλλες λοιμώδεις νόσους θα είχαν αποφευχθεί αν είχε επενδυθεί έστω ένα μέρος των μέτρων και πόρων που αφιερώνονται στον covid-19? Παρεπιπτόντως τα στοιχεία δείχνουν για φέτος μείωση των θανάτων από γρίππη έμμεσα λόγω των μέτρων για τον κορωνοϊό.

4ον και τελευταίον. Μπορεί να εκπλαγείτε εσείς οι διαδικτυακοί αυτόκλητοι φύλακες της ηθικής και της ζωής, αλλά είναι δυνατόν ο ίδιος άνθρωπος να ανησυχεί για τον κορωνοϊό, να αντιλαμβάνεται την ανάγκη των αλλαγών που χρειάζεται να εφαρμόζονται και ταυτόχρονα να προβληματίζεται για ευρύτερα ζητήματα, όπως το χτίσιμο μιας ευρύτερης ανοσίας, αλλά και οι μακροπρόθεσμες συνέπειες μιας σκληρής καραντίνας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δέχεται τη θνητότητα. Η υποβόσκουσα αντίληψη που κυοφορείται ότι όσοι είναι υπέρ της σταδιακής προσεκτικής άρσης των μέτρων είναι μάλλον άτομα μειωμένης ηθικής που δεν τους ενδιαφέρει ότι πεθαίνουν άνθρωποι από κορωνοϊό είναι απαράδεκτη και θα χαρακτηρίσω οπωσδήποτε υποκριτή όποιον διαλαλεί το δικό του «αποτροπιασμό» την ώρα που δεν το κάνει και δεν το έκανε ποτέ για όσους πεθαίνουν από άλλα αίτια. Επαναλαμβάνω στους εκπροσώπους της παντοδυναμίας, πρώτον να εισηγηθούν το μόνιμο lockdown για τον κορωνοϊό και δεύτερον να κάνουν lockdown για τη γρίππη κάθε χρόνο. Ταυτόχρονα να καθορίσουν σχέδιο αποφυγής των θανάτων που θα είναι άμεση ή έμμεση συνέπεια του lockdown. Να δουν λίγο και τα 7.000.000 θανάτων που αποδίδονται από τον ΠΟΥ στην ατμοσφαιρική ρύπανση και να εισηγηθούν με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο εξίσου αυστηρά μέτρα περιορισμού αυτής. Α ναι πολλά εκατομμύρια άνθρωποι και μάλιστα όλο και νεότερων ηλικιακών ομάδων πεθαίνουν από καρδιαγγειακά νοσήματα. Επειδή λοιπόν η διατροφή είναι ένας από τους κύριους παράγοντες κινδύνου να εισηγηθούν επιβολή υγιεινής διατροφής διά νόμου παγκοσμίως. Γιατί δεν ξεκινούν επείγοντα φόρουμ στα σόσιαλ για τα καρδιαγγειακά? Δεν κατάλαβα, έχει αντιμετωπίσει η ιατρική τα εμφράγματα και είμαστε οκ? Είναι εφιαλτική η εικόνα της covid-19 πνευμονίας, αλλά το να πεθάνεις από ό,τι άλλο είναι οκ? Τέλος μην ξεχνάμε την απώλεια ζωών και μάλιστα σημαντικού ποσοστού νέων λόγω ψυχικών διαταραχών, κυρίως λόγω αυτοκτονίας. Οι νέοι έχουν μακράν μεγαλύτερες πιθανότητες να αυτοκτονήσουν στη σημερινή εποχή παρά να πεθάνουν από κορωνοϊό.

Τι άλλο να πούμε?

Σπύρος Καλημέρης

 

Τώρα υπάρχει χρόνος και χώρος

Η πανδημία του κορονοϊού έχει εισβάλλει αναπάντεχα στη ζωή μας εδώ και κάποιες εβδομάδες επιφέροντας πολλές αλλαγές στην κανονικότητά μας όπως την ξέραμε και ως αναμενόμενα και στην ψυχική μας ζωή. Οπωσδήποτε ο αντίκτυπος θα βιωθεί πολύπλευρα και διαφορετικά από το κάθε άτομο ανάλογα με την προσωπικότητα και την ψυχική του συγκρότηση. Αυτό που συμβαίνει γύρω μας είναι πρωτοφανές, ένα πανανθρώπινο υπαρξιακό ταρακούνημα και είμαι της άποψης ότι δε χρειάζεται βιασύνη στην «κατάρτιση» εγχειριδίων αντιμετώπισης γενικής κατανάλωσης.

Πέρα από τις διάφορες αρνητικές επιπτώσεις, θα ήθελα να επισημάνω και μια θετική που ήδη άρχισε να διαφαίνεται σε ορισμένους θεραπευόμενους. Κάποιοι λοιπόν βιώνουν μείωση του άγχους που είχαν προ της πανδημίας. Δεν είναι τόσο δύσκολο να αναγνωρίσει κανείς την αιτία η οποία με λίγα λόγια είναι η παύση που έχει επιβληθεί στην προηγούμενη ρουτίνα της ασταμάτητης υπερδραστηριότητας-υπεραπασχόλησης. Ένας τρόπος ζωής συνειδητά ή ασυνείδητα επιλεγμένος που διέπεται από τις «ανάγκες» που πρέπει να καλύπτει κάποιος συνέχεια και το κυνήγι περισπασμών για να γεμίζει το χρόνο του. Οι περιορισμοί της πανδημίας δίνουν χώρο και χρόνο σε αρκετούς να ξεκουραστούν ψυχικά και σωματικά και να έρθουν σε μεγαλύτερη επαφή με τον εαυτό τους και την οικογένειά τους, την οποία πριν βλέπανε στα πεταχτά λίγο το βράδυ που επέστρεφαν από τη δουλειά.

Δεν είναι και λίγο πράγμα μια τέτοια ανάπαυλα. Πόσο μεγάλη ήταν η συζήτηση πριν την πανδημία για την αύξηση στις διαταραχές άγχους και στην κατάθλιψη τις τελευταίες δεκαετίες. Το ασταμάτητο κυνήγι των υποχρεώσεων, της «επιτυχίας», της κατανάλωσης, του κέρδους, της εξουσίας φέρνει υπερένταση και άγχος και ο εσωτερικός μας «μετρητής» που ψάχνει για συμβατό νόημα στις σύγχρονες συνθήκες φέρνει κατάθλιψη. Όχι ότι αυτά είναι οι μοναδικοί λόγοι, αλλά συμβάλλουν.

Τώρα υπάρχει χρόνος και χώρος για επανεξέταση, ενατένιση και ενδεχομένως αναδιαμόρφωση. Είμαστε τόσο σίγουροι ότι η προηγούμενη πορεία μας ήταν επιθυμητή και ικανοποιητική? Μήπως περιμένουμε πώς και πώς να περάσει ο κορονοϊός σα να μην τρέχει τίποτα, ώστε να ξεχυθούμε πάλι στις πρότερες συνθήκες ζωής που τόσο πολύ στερούμαστε?

Evolution Path

A view on Joker movie

Poverty is the worst form of violence

I have recently watched “Joker” movie and I have read several interesting views on it.

Many pinpoint as a stigma generator the link implied between violence and mental illness. I believe it will be indeed an unfortunate and inevitable result that many people will think about it in an etiological manner. This is an important flaw, but I would say it should not be the main focus of the discussion.

In my view there are two other important messages that should be primarily addressed. First of all the movie highlights what it does mean to have a mental illness and in this part I felt Joker to give us the real thing. The despair, the anger, the existential agony, the depression, the delusional constructs are depicted and their sheer emotional force is overwhelming. Do you fear it? Can you not empathize to it? I am certainly not ignoring it and the notion that I could turn distanced and mechanistic about it is unacceptable.

Second message has got to do with Violence. It is really frustrating to keep listening to people condemning violence while denying its various, silently allowed forms that exist within human society. Should I state them one by one? Aren’t phenomena as injustice, neglect, abuse, corruption, disregard of human life, bullying real? Do they not incite distress, anger and even hatred to the people they are directed at? Are we really asking our kids to be different when at the same time various forms of violence are being displayed at home, school and neighborhood? How does society expect to reduce violent behavior when it is blind about some of its origins? Isn’t war the greatest perhaps example of man approved violence? Was the spark to induce the riots in Joker’s Gotham city just meant to happen through a mentally ill person’s act? Were all the rioters mentally ill perhaps? But we were just talking about the myth of increased connection between violence and mental illness.

Evolution Path

Eco-anxiety, κλιματική αλλαγή, περιβαλλοντική απειλή

Στο πλαίσιο της επικαιρότητας έχει προκύψει η έννοια eco-anxiety. Αυτό μαζί με όλη την συζήτηση για την κλιματική αλλαγή και το περιβάλλον δίνει λαβή σε διάφορες προεκτάσεις που χρήζουν σχολιασμού και διευκρινήσεων προς αποσαφήνιση διαφόρων παρερμηνειών.

Η eco-anxiety δεν είναι μια καινούρια ασθένεια που ανακάλυψαν οι ψυχίατροι ή κάποια νέα πρωτοφανής ψυχική διαταραχή. Η γνώση του μηχανισμού του άγχους μας βοηθά ώστε να τεκμηριώσουμε τη θέση αυτή. Η βασική αρχή που πρέπει να έχουμε κατά νου είναι ότι άγχος και αγχώδης διαταραχή μπορεί να προκληθούν από πολλές αιτίες και όχι μόνο μία. Όμως η πυρηνική (ψυχο)παθολογία είναι αυτή της αγχώδους διαταραχής με σημεία και συμπτώματα από την ψυχική και σωματική σφαίρα που έχουν αναφερθεί εκτενώς σε άλλα άρθρα από το γράφοντα. Επομένως η eco-anxiety είναι άγχος και ανησυχία (που μπορεί ενίοτε να φτάσει και σε αγχώδη διαταραχή) για τις επιπτώσεις της περιβαλλοντικής καταστροφής.

Περιβαλλοντικά και φυσικά φαινόμενα όπως οι πλημμύρες, οι ξηρασίες, οι πυρκαγιές, οι τυφώνες, το τσουνάμι, οι σεισμοί κ.α. αναμένεται να προκαλέσουν ψυχικό στρες. Πόσο μάλλον σε εκείνους τους ανθρώπους που τα έχουν βιώσει, που έχουν χάσει δικούς τους, έχουν καταστραφεί οι περιουσίες τους. Σε μια λίγο πιο προχωρημένη ανάλυση η αδυναμία ελέγχου της φύσης πάντα προκαλούσε και ακόμη προκαλεί ενδεχομένως ποικίλλου βαθμού υπαρξιακό φόβο στον άνθρωπο. Αυτό έχει πολλές και διάφορες σοβαρές προεκτάσεις, όμως εξηγεί εν μέρει εδώ την ανθρώπινη τάση αποφυγής και άρνησης των ενδείξεων που σηματοδοτούν μια σοβαρή κλιματική αλλαγή.

Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι αυτό διαφέρει από το στρες που μπορεί να προκύπτει από τα ίδια τα στοιχεία που απαρτίζουν ένα κλίμα όπως παράδειγμα η ζέστη, ο καύσωνας, το ψύχος, η αλλαγή της σύστασης του αέρα και αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής μελέτης.

Λίγα λόγια για το θέμα της απειλής νιώθω ότι πρέπει να ειπωθούν. Σε υποθετικό παράδειγμα που βρίσκεται κάποιος στην αφρικανική ζούγκλα και εντοπίζει ένα λιοντάρι να ορμάει κατά πάνω του, θα βιώσει φυσικά τεράστιο πανικό. Δε θα ειπωθεί ότι αυτός παθαίνει κρίση πανικού τη στιγμή αυτή. Ούτε θα νιώσει ο άνθρωπος άγχος για τον πανικό που βιώνει ως κάτι καταστροφικό και απειλητικό για τον ίδιο. Πρόκειται για μια πραγματική και άμεση απειλή. Όμως υπάρχουν και οι μακροπρόθεσμες απειλές. Για παράδειγμα όταν ξέρουμε ότι ένα αρνητικό για μας σενάριο θα συμβεί στο μέλλον. Στο πλαίσιο μιας τέτοιας απειλής σημεία κλειδιά στο άγχος που θα βιώσουμε αποτελούν το αν ξέρουμε σίγουρα ότι θα συμβεί ή όχι, το αν ξέρουμε πότε θα συμβεί ή όχι, το πόσο αρνητικό εκτιμούμε ότι είναι το σενάριο αυτό, αλλά και το τι εκτιμούμε ότι μπορούμε να πράξουμε ώστε αυτό να μη συμβεί.

Επιπλέον χρήζει υπενθύμισης ότι το άγχος/στρες δεν είναι πάντα και απαραίτητα παθολογικό/προβληματικό. Είναι ένας μηχανισμός κινητοποίησης και επιβίωσης και θα πρέπει να μην το ξεχνάμε αυτό με ένα πρίσμα αποφυγής της υπερδιάγνωσης και ψυχιατρικοποίησης  κάθε είδους στρες. Και επιπλέον το ίδιο το στρες στη φυσιολογική του διάσταση που ενίοτε μπορεί να περιλαμβάνει πιο έντονες και αισθητές εκδηλώσεις, δεν αποτελεί κίνδυνο. Η αντίληψη απειλής στην παραμικρή αλλαγή της ψυχοσωματικής κατάστασης που προκαλεί το στρες είναι επιβαρυντικός παράγοντας για την εγκατάσταση πλέον της διαταραχής άγχους.

Η τάση για ανίχνευση απειλής στο περιβάλλον είναι έμφυτη στην ανθρώπινη φύση και εξελικτικά αναγκαία. Η εκτίμηση της απειλής είναι κομβικό στοιχείο ως προαναφέρθηκε με την πιθανότητα της υπερεκτίμησης από τη μια και της υποβάθμισης από την άλλη. Μιλώντας για eco-anxiety οπωσδήποτε είμαστε στην πρώτη περίπτωση, όμως είναι κατάλληλη μια φυσιολογική ανησυχία για την πορεία της περιβαλλοντικής/κλιματικής κατάστασης της γης? Δεν αποτελούν διάφορα γεγονότα ενδείξεις ανησυχητικές? Δε θα τα απαριθμήσω εδώ υπάρχουν αμέτρητες πηγές σοβαρού επιπέδου ώστε να προβληματίζεται κανείς. Είναι σίγουρο ότι ο πλανήτης οδηγείται στην καταστροφή και άμεσα, ή ισχύει ότι δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα να το αποτρέψουμε? Όχι εμφατικά. Υπάρχει αντίληψη από τους ισχυρούς που λαμβάνουν αποφάσεις διεθνώς ότι χρειάζονται μέτρα δραστικά πλέον και ότι δε θα πρέπει το οικονομικό κόστος να αποτελεί τροχοπέδη προς αυτή τη δράση? Είναι ίσως προκατειλλημένη μια απόλυτα αρνητική απάντηση, όμως τέτοια μέτρα δε φαίνονται να υπάρχουν προς το παρόν. Θα ζητούσε κανείς πιο ώριμες και προσεκτικές πολιτικές στο θέμα από αυτό που ως τώρα διαφαίνεται.

Επισημαίνεται η τάση της ανθρώπινης φύσης προς το άμεσο κέρδος σε βάρος του μακροπρόθεσμου, αλλά και την τάση για αποφυγή του δυσάρεστου και αναβολής ως την τελευταία στιγμή που η αμεσότητα του κινδύνου θα δώσει επιτέλους το σχετικό κίνητρο για δράση. Επισημαίνονται διάφορα εγγενή μειονεκτήματα του υπάρχοντος οικονομικού συστήματος (χωρίς να καταδικάζεται εξ’ ολοκλήρου αυτό) που ακριβώς επειδή είναι μόνο οικονομικό σύστημα αποτυγχάνει να λογαριάσει άλλους παράγοντες που θέλουμε δε θέλουμε το υπερβαίνουν, όπως είναι η ίδια η ανθρώπινη ζωή. Στο δημόσιο λόγο και χώρο σε ένα πλαίσιο καταναγκαστικής «πολιτικής ορθότητας» η αμφισβήτηση υπαρχόντων θεσμών εύκολα παρερμηνεύεται και τιτλοφορείται ποικιλοτρόπως με συνέπεια την απώλεια του ουσιαστικού νοήματος.

Ο τρόπος που μεταφράζεται η έννοια απειλή σε επίπεδο πλανήτη αλλάζει. Εννοώ ότι 20 30 40 50 100 χρόνια για έναν πλανήτη δεν είναι πολύς χρόνος. Για τον άνθρωπο βέβαια είναι πάρα πολύς και αυτό ίσως μπερδεύει δημιουργώντας εντύπωση ότι δε χρειάζεται να γίνει κάτι άμεσα. Η κλιματική αλλαγή είναι μακροπρόθεσμη απειλή με το ανθρώπινο κριτήριο και γι’ αυτό οφείλουμε να αποκτήσουμε οπτική σε επίπεδο πλανήτη, με την έννοια του πόσου χρόνου θα χρειαστεί ώστε οι σχετικές δράσεις να πιάσουν τόπο.

Θα ήθελα να κλείσω με μια μικρή αναλογία. Όταν ένας άνθρωπος καπνίζει δεκαετίες, είναι παχύσαρκος, πίνει συχνά, έχει χοληστερίνη, τριγλυκερίδια, σάκχαρο, υπέρταση λέμε ότι κινδυνεύει πολύ περισσότερο από το μέσο όρο να πάθει σοβαρό καρδιαγγειακό νόσημα. Είναι μια απειλή κατά της ζωής του και κατά της ποιότητας αυτής στην καλύτερη περίπτωση. Θα πάθει σίγουρα ο άνθρωπος αυτός καρδιαγγειακό νόσημα? Όχι. Μικρές πιθανότητες αλλά μπορεί και να μην πάθει. Πρέπει ο άνθρωπος αυτός να λάβει μέτρα ώστε να αποτρέψει την απειλή αυτή? Ναι λέει μια αυθόρμητη απάντηση. Έλα όμως που ουκ ολίγοι «κάτοχοι των ανωτέρω παραγόντων κινδύνου» συνάνθρωποί μας δε λειτουργούν έτσι και επιμένουν σε μια σχεδόν ξέφρενη απόλαυση του τσιγάρου, του φαγητού, του ποτού κ.λ.π., με ή χωρίς επίγνωση (συχνά μάλιστα περήφανοι για τη στάση τους αυτή). Πώς θα σας φαινόταν μια παρόμοια στάση όσον αφορά ένα παγκόσμιας κλίμακας φαινόμενο όπως η κλιματική αλλαγή?

Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

Τι πρέπει και τι δεν πρέπει να λές

Είναι κάτι που έχω περισσότερο ως αίσθηση και βρίσκω ότι προσπαθώ να το βάλω σε λέξεις, αλλά δε μου είναι πολύ εύκολο. Νιώθω ότι συμβαίνει γενικά και δεν είναι μόνο δικό μου, αλλά δεν μπορώ προς το παρόν να το ξέρω και θα ήθελα βέβαια να το ξέρω.

Θα το περιγράψω όσο καλύτερα γίνεται. Υπάρχουν πράγματα που ξέρουμε ότι συμβαίνουν αλλά δεν τα εκφράζουμε. Σα να λειτουργούμε στην καθημερινότητα με ένα τρόπο που τα αποδεχόμαστε χωρίς όμως να μιλάμε για αυτά ή να γράφουμε γι ’ αυτά. Νομίζω ότι αυτό που ισχύει περισσότερο είναι ότι φοβόμαστε να τα εκφράσουμε. Ή ενίοτε νομίζουμε ότι δεν έχει νόημα να ασχοληθούμε, ή τα προσπερνάμε ως ξεπερασμένα και ντεμοντέ. Ή ότι θα σταμπαριστούμε και θα λάβουμε κάποιες αρνητικές ταμπέλες (με την πιο ήπια να είναι αυτή του ιδεαλισμού) από τους συνομιλητές μας.

Δε θέλω να περιαυτολογήσω, έτσι περνάω κατευθείαν σε παραδείγματα. Υπάρχει μια γνώση αρκετά εκτενής νομίζω για το πώς λειτουργεί αυτή η χώρα σε όλα τα επίπεδα. Αμέτρητα τα γεγονότα που υποδεικνύουν δυσλειτουργία, αναξιοκρατία, κομματικό ρουσφέτι, διαφθορά παντού στις κυβερνήσεις, στις κυβερνητικές υπηρεσίες, σε θεσμούς όπως η δικαιοσύνη, η παιδεία, η υγεία, στην οικονομική πολιτική, στην αδιαφορία για το περιβάλλον κ.α. Κι όμως εκτός που δεν κάνουμε τίποτα για όλα, χορεύοντας στο ρυθμό των ΜΜΕ- συγκοινωνούντων δοχείων με το πολιτικό σύστημα, δε μιλάμε πλέον γι ’ αυτά, τα έχουμε ως δεδομένα. Τώρα που είπα αυτό βγήκε αμέσως το παράδειγμα με το ρόλο των ΜΜΕ. Παρατηρούμε τις μεταγραφές δημοσιογράφων στην πολιτική όλο και πιο αβίαστα, τους εκλέγουμε εμείς οι ίδιοι μάλιστα. Παρατηρούμε κανάλια να λειτουργούν όλο και περισσότερο ως οπαδικοί σύνδεσμοι των κομμάτων. Ποιος ασχολείται με αυτό που λέγεται αντικειμενική δημοσιογραφία? Ενδιαφέρεται κανείς? Διαβάζουμε ειδήσεις και ψάχνουμε ποιος την έβγαλε, αν έγινε έτσι, τι μπορεί να ισχύει κ.α. Τα κανάλια γίνονται όργανα των επιχειρηματιών που τα ελέγχουν, τα γεγονότα παρουσιάζονται (ή δεν παρουσιάζονται) όπως συμφέρει και εμείς «τρώμε» το σανό αμάσητο. Είναι σα να το έχουμε αποδεχτεί, σα να έχει περάσει στη ζωή μας.

Άλλο παράδειγμα. Κραυγαλέο. Χθες είχα μια κουβέντα περί οικοδομής, αυθαιρέτων, ακινήτων κ.λ.π. Όπως ήταν αναμενόμενο κυριάρχησαν ιστορίες περί χρηματισμού της πολεοδομία. Τι είναι παρακαλώ η πολεοδομία? Τι ακριβώς είναι και θεωρούμε δεδομένο επί δεκαετίες ολόκληρες ότι πρέπει να λαδώνουμε για να κάνουμε τη δουλειά μας και κανείς δεν τολμά να σχολιάσει, πόσο μάλλον κάποια κυβέρνηση να κάνει κάτι. Η άμεση αντίδραση σε αυτό είναι ένα κυνικό γέλιο για το παράλογο του πράγματος. Εκεί είμαστε. Αυτό είναι που εννοώ. Το σωστό, το δίκαιο, το κοινό όφελος έχουν θεωρηθεί ως αδύνατα, ενώ κανονικότητα θεωρείται το παράλογο και το συμφεροντολογικό.

Ένα συναφές θέμα είναι νομίζω αυτό της «πολιτικής ορθότητας». Τι πρέπει να λες και τι δεν πρέπει. Πολύ άμεσο παράδειγμα η «μνημονιολογία». Κάποτε υπήρχε ο σχετικός ντόρος όπου όποιος ήταν υπέρ αμέσως σταμπαριζόταν ως γερμανοτσολιάς. Τώρα έχει αλλάξει το ρεύμα. Τα μνημόνια θεωρούνται δεδομένα, αυτονόητα και αν μιλήσεις για αυτό, είσαι αφελής επαναστάτης του καναπέ και οι άλλοι χασμουριούνται. Οπότε αποφεύγεις, δε θέλεις να είσαι βαρετός. Το ότι τα μνημόνια δε θα χρειάζονταν αν υπήρχε βούληση για ρηξικέλευθες πολιτικές που θα χτυπούσαν και την παθολογική νοοτροπία που οδήγησε στα μνημόνια που να το πεις. Το ότι τα ίδια τα συμφέροντα που οδήγησαν στα μνημόνια συνεχίζουν να λυμαίνονται ιδιωτικό και δημόσιο βίο με οποιοδήποτε κόμμα και αν κυβερνά, είναι μια γνώση που όλοι λίγο πολύ κατέχουν κατά βάθος, (διότι πρέπει να είσαι και ψαγμένος δε γίνεται) κανείς όμως δεν το ψελλίζει δυνατά.

Κινδυνεύεις» να χαρακτηριστείς αυτό που δεν είσαι. Κινδυνεύεις να ταυτιστείς με έννοιες που η συλλογική νοοτροπία (μετά από την αντίστοιχη πλύση εγκεφάλου της «ορθότητας») απορρίπτει. Όπως για παράδειγμα δεν επιτρέπεται πλέον να θυμώνεις και να σκέφτεσαι να αντιδράσεις. Συγκεντρώσεις, διαδηλώσεις, συλλαλητήρια έχουν ενοχοποιηθεί ως μια αναποτελεσματική ψευδοεπανάσταση που κάνουν μόνο κάτι κολλημένοι αριστεροί, κομμουνιστές και αντιεξουσιαστές αναρχικοί. Οπότε αν κάποιος θέλει να υποστηρίξει ότι ο λαός έχει δύναμη και μπορεί να τη χρησιμοποιήσει βροντερά ώστε να επιβάλλει το δίκαιο (αρκεί να γίνει σωστά και μαζικά), το μόνο που θα καταφέρει είναι να στιγματιστεί.

Δεν μπορώ να αντισταθώ σε ακόμη ένα παράδειγμα. Μεγάλη ποδοσφαιρική ομάδα της Αθήνας παραπαίει εδώ και αρκετά χρόνια, διανύοντας τη χειρότερη περίοδο της ιστορίας της. Όλοι όσοι έχουν στοιχειώδη αίσθηση και γνώση των πραγμάτων γνωρίζουν το πρόβλημα, γκρινιάζουν ασταμάτητα, αλλά ουσιαστικά το αποδέχονται μην κάνοντας  απολύτως τίποτα. Γιατί ο μεγαλομέτοχος τα έχει βροντήξει και εμείς πρέπει να το αποδεχτούμε. Το πρόβλημα έχει όνομα και για να το λύσεις πρέπει να κουνηθείς όπως σηκώθηκες κάποτε το 2008 από τον καναπέ σου με χειροπιαστά αποτελέσματα. Γιατί δεν το κάνεις τώρα? Που είναι η περήφανη συλλογική οπαδική οργάνωση που υποτίθεται ότι ζει για την ομάδα και δεν κάνει τίποτα? Δεν το λέμε, δεν το λέμε.

Επιστρέφοντας στα ευρύτερα ζητήματα πού να μιλήσεις για κοντή μνήμη? Που να αναφερθείς στην απλή λογική που λέει ότι 40-45 χρόνια κάποιοι κυβερνούσαν και ξαφνικά το 2010 ήρθε η χρεωκοπία. Πού να μιλήσεις για κάποια άλλου είδους χρεωκοπία της χώρας σε επίπεδο ιδεών και αξιών. Γνωστά πράγματα που δε νομίζω ότι έχει κανείς όρεξη να επαναλαμβάνει. Και αυτό νομίζω ότι είναι πρόβλημα.

Όλοι θέλουν να «προχωρήσουν μπροστά». Αυτό είναι κάτι ωραίο να το πεις, εύηχο και αισιόδοξο. Προκαλεί θετική εντύπωση και ανταπόκριση. Φυσικά είναι μια γενικότητα που μπορεί να μεταφραστεί ποικιλοτρόπως. Στην πραγματικότητα αυτό που υποκρύπτεται, αλλά επουδενί δε λέγεται, είναι η ενίσχυση της νοοτροπίας «αφού δε γίνεται τίποτα και το συλλογικό μέλλον δε προμηνύεται να βελτιώνεται, ας κοιτάξουμε να είμαστε εμείς καλά να βολευτούμε και οι άλλοι να πα να πνιγούν» (λογοκριμένη έκδοση).

Γενικά είναι κάπως κοινωνικά «απαγορευμένο» να πιάσεις στο στόμα σου ορισμένα θέματα «ευαίσθητα». Δεν έχει σημασία η ουσία, αυτό που μετράει είναι η επικοινωνιακή διαχείριση. Τα παραδείγματα είναι πολλά, αλλά ήδη το κείμενο έχει μεγαλώσει. (Τώρα που το σκέφτομαι να ακόμη ένα παράδειγμα ορθότητας. Πρέπει να γράφεις λίγα πράγματα ώστε να μην «κουράσεις» γιατί ο κόσμος βαριέται να διαβάζει μεγάλα κείμενα.) Επίσης φοβάμαι να τα γράψω γιατί θα με κατακρίνουνε και δε θέλω, θέλω να μην ξεπεράσω κάποια όρια για να αρέσει αυτό που γράφω. Θέλω να μη μεταδίδω μια εικόνα αρνητική και απαισιόδοξη, όχι να λέω τα πράγματα με το όνομά τους, αφού η αλήθεια πονάει και τον πόνο τον αποφεύγουμε δια ροπάλου. Θέλω να γράφω σοφιστικέ, ουδέτερα, μετρημένα και προπάντων ανώδυνα σχόλια γιατί που να κάθεσαι να σε παρεξηγεί ο κόσμος. Θέλω να βγάζω έναν αέρα θετικότητας και άνετης υπερβατικότητας γιατί δε θέλει ο κόσμος μίζερα πράγματα, θέλει να πετάει ψηλά με τα φτερά της αυταπάτης.

Evolution Path

Game of Thrones is over

Game of Thrones is considered a top human creation, whether we are talking about literature or a TV series. Having faithfully watched the series before the current hype and having read all George Martin’s books even before the series, I find almost funny the the general displeasure evoked by the evolution and end of the 8th cycle. As if every creation of human art is supposed to be another fancy product to be consumed by an insatiable conceited audience.

The Game of Thrones is perhaps the most «realistic fantastic» story that has ever existed, and has been an enormous influence for fantastic literature itself. Its Realism has to do with the imprinting of human nature itself on all its negative and positive features. Idealized characters and happy endings no matter how nice they make us feel, here they lose their place. The culmination is the human aggression or tendency for destruction that rationalizes the carnage of a whole city «in order to save the kingdom» and inevitably reminds us facts of our time like the Nazi heirloom of the 2nd World War and much more recent military interventions of the so-called great countries with enormous collateral losses for civilians, to «liberate nations from tyrants».

I have the feeling that the last cycle of the series, given its creators’ awareness of the enormous global appeal it would have, aimed to pass some messages to the world. In any case, personally, I want to interpret some of the events that unfolded as such. For example, unexpected for me was the way John chose to end the danger his beloved had come to represent for the Seven Kingdoms. And most importantly, it symbolizes the prevalence of logic towards emotion, the submission of the individual benefit in favor of the massive one. Something that should be happening more in real life.

An important element for me was the way in which power was distributed after the end of the war. Bran’s choice for king is the biggest message for me. Bran is physically weak, disabled. Here is the fall of an ancient human doctrine that the strongest male must always lead. But Bran is also gifted with special spiritual gifts. His increased mnemonic ability keeps the whole past of Westeros in his mind, making him worthy to bear the title of the wise. At the same time, the brilliant dwarf, a boxing bag  for the vast majority of his peers since born, having repeatedly influenced the row of events, is chosen as the right hand of the king. Even the awkward burly scholar Samwell Tarly is included in the central core of decision-makers, despite the ironic rejection of his «progressive» idea of ​​democracy. In a few words, the message I want to believe exists is that, although by fire and iron, the traditional tried-and-tested ways of power and governance (physical strength, «noble origin») which have been proven faulty, it is about time to be replaced (mind, prudence, knowledge) for the sake of the people and the evolution of human kind.

There is so much more that one could comment on. I will finish with the main thing that bothered me in the Game of Thrones and I suspect a lot of people feel the same. That it’s over. That I would like other circles with more than six episodes and even longer durations. That they intended it to end. Why should it be over?

 

Το Game of Thrones αποτελεί θεωρώ ένα κορυφαίο ανθρώπινο δημιούργημα, είτε μιλάμε για λογοτεχνία, είτε για τηλεοπτική σειρά. Έχοντας παρακολουθήσει τη σειρά ανελλιπώς πριν το σημερινό hype και έχοντας διαβάσει όλα τα βιβλία του George Martin ακόμη πιο πριν, βρίσκω σχεδόν αστείο το ντόρο που γίνεται με την εξέλιξη και το τέλος του 8ου κύκλου, καθώς λέει «δεν άρεσε στους φαν». Λες και η ανθρώπινη δημιουργικότητα για οποιοδήποτε είδος τέχνης και αν πρόκειται, είναι άλλο ένα προιόν προς κατανάλωση από ένα ακόρεστο φαντασμένο κοινό.

Το Game of Thrones είναι ίσως η πιο «ρεαλιστική φανταστική» ιστορία που έχει υπάρξει και μάλιστα έχει επηρεάσει σχετικά και ολόκληρο το είδος της φανταστικής λογοτεχνίας. Ο ρεαλισμός έχει να κάνει με την αποτύπωση της ίδιας της ανθρώπινης φύσης σε όλο το αρνητικό και θετικό της πρόσημο. Οι εξιδανικευμένοι χαρακτήρες και τα happy endings όσο και ωραία μας κάνουν να νιώθουμε, εδώ χάνουν τη θέση τους. Τα κίνητρα της εξουσίας, του χρήματος, οδηγούν σε πόνο και βάσανα τους ίδιους τους κυνηγούς τους. Αποκορύφωμα αποτελεί η ανθρώπινη επιθετικότητα ή τάση για καταστροφή που φτάνει να εκλογικεύει το μακελειό μιας ολόκληρης πόλης «για να σωθεί το βασίλειο» και θυμίζει αναπόφευκτα στην εποχή μας εκτός από τη ναζιστική θηριωδία του 2ου Παγκ. Πολέμου, ανάλογες πιο πρόσφατες στρατιωτικές παρεμβάσεις των λεγόμενων μεγάλων δυνάμεων με τεράστιες παράπλευρες απώλειες σε αμάχους, για να «απελευθερώσουν έθνη από τυράννους».

Έχω την αίσθηση ότι ο τελευταίος κύκλος της σειράς, με δεδομένη την επίγνωση των δημιουργών του για την τεράστια παγκόσμια απήχηση που θα είχε, στόχευσε να περάσει κάποια μηνύματα στον κόσμο. Εν πάσει περιπτώσει προσωπικά εγώ θέλω να ερμηνεύω κάποια από τα γεγονότα που εκτυλίχθηκαν ως τέτοια. Για παράδειγμα ήταν απρόσμενος για μένα ήταν ο τρόπος που επέλεξε ο John να τελειώσει τον κίνδυνο που αντιπροσώπευε πλέον η αγαπημένη του για τα Επτά Βασίλεια. Και το σπουδαιότερο, συμβολίζει την επικράτηση της λογικής απέναντι στο συναίσθημα,  του συνολικού κέρδους απέναντι στο ατομικό. Κάτι που ίσως θα έπρεπε να συμβαίνει περισσότερο στην πραγματική ζωή.

Σημαντικό στοιχείο για μένα αποτέλεσε ο τρόπος κατανομής της εξουσίας μετά το πέρας του πολέμου. Η επιλογή του Bran αποτελεί για μένα το μεγαλύτερο μήνυμα της σειράς. Ο Bran είναι σωματικά αδύναμος, ανάπηρος. Καταρρίπτεται εδώ το δόγμα της κατάληψης της εξουσίας από το ισχυρότερο αρσενικό. Επιπλέον όμως ο Bran είναι και προικισμένος με ιδιαίτερα πνευματικά χαρίσματα. Η επαυξημένη μνημονική του ικανότητα κρατάει ολόκληρη την ιστορία του Γουέστερος στο νου του κάνοντας τον άξιο να φέρει τον τίτλο του σοφού. Παράλληλα ο πανέξυπνος νάνος, σάκος του μποξ για τη συντριπτική πλειοψηφία του περίγυρού του σε όλη του τη ζωή, έχοντας επηρεάσει επανειλημμένα τις εξελίξεις στην ιστορία, επιλέγεται ως δεξί χέρι του βασιλιά. Ακόμη και ο αδέξιος χοντρούλης λόγιος Samwell Tarly υφίσταται στον κεντρικό πυρήνα των προσώπων που λαμβάνουν αποφάσεις, παρά την ειρωνική απόρριψη της «προοδευτικής» του ιδέας περί δημοκρατίας. Με λίγα λόγια το μήνυμα που θέλω να πιστεύω ότι δίνεται είναι ότι αν και δια πυρός και σιδήρου, οι δοκιμασμένοι τρόποι εξουσίας και διακυβέρνησης (ρώμη, ευγενική καταγωγή) που αποδείχτηκε ότι δε λειτουργούν, είναι πλέον καιρός  να αντικαθίστανται (πνεύμα, σύνεση, γνώσεις).

Υπάρχουν τόσα και τόσα ακόμη που θα μπορούσε κάποιος να σταθεί. Θα κλείσω με το βασικό πράγμα που με ενόχλησε στο Game of Thrones και υποψιάζομαι πολύ κόσμο ακόμη. Το ότι τελείωσε. Το ότι θα ήθελα και άλλους κύκλους με περισσότερα από έξι επεισόδια και ακόμη μεγαλύτερες διάρκειες. Το ότι το προορίσανε να τελειώσει. Γιατί να έπρεπε να τελειώσει?

Evolution Path

 

Μάτι

Επειδή φαίνεται ότι πολλοί άρχισαν να βγαίνουν ξανά από τα ρούχα τους με το τελευταίο ντοκυμανταίρ για την πυρκαγιά στο Μάτι, θα ήθελα να κάνω ένα μικρό σχόλιο.

Πρώτον δεν τίθεται αμφιβολία για τη βαρύτητα και τη σοβαρή δοκιμασία για οποιοδήποτε αμυντικό μηχανισμό ενός φαινομένου δύο ταυτόχρονων μεγάλων πυρκαγιών υπό συνθήκες ακραίων ανέμων. Καλό είναι ορισμένοι να κοιτάξουν τι γίνεται κατά Καλιφόρνια Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής μεριά.

Δεύτερον το ότι χρειάζεται να υπάρξουν πολλά θύματα για να συνειδητοποιήσει κάπως (και το κάπως έχει σημασία εδώ) η πλειοψηφία των πολιτών το μέγεθος της απουσίας οργάνωσης, στελέχωσης και εξόπλισης κάποιων δημοσίων υπηρεσιών είναι οπωσδήποτε μια ένδειξη της ανθρώπινης τάσης για αποφυγή του δυσάρεστου, των ευθυνών και της υιοθέτησης αυταπατών αντ’ αυτού. Τα τραγικά γεγονότα δεν ξεκίνησαν στο Μάτι, οι περιβαλλοντικές καταστροφές λόγω ανθρώπινης παρέμβασης είναι πάρα πολλές ενώ μην ξεχνάμε τις μικρότερης εμβέλειας διαχρονικές παθογένειες του κράτους που χωρίς θόρυβο επιφέρουν πολλαπλές λιγότερο θορυβώδεις συνέπειες στο άτομο. Ακόμη και μετά από όλα αυτά που έγιναν όμως ρωτώ :

Τι έχει γίνει προς αποφυγή παρόμοιων φαινομένων στις υπηρεσίες της Πυροσβεστικής, της Πολιτικής Προστασίας και των δήμων.

Πέρα από την αναμενόμενη πολιτική ήττα των δημοτικών και περιφερειακών αρχόντων που τους «έκατσε η στραβή», ποιοι υποψήφιοι θα πράξουν πραγματικά κάτι (πέρα από προεκλογικές υποσχέσεις) προς την βελτίωση των υπηρεσιών για το κοινωνικό σύνολο.

Αν η ανεπάρκεια εκείνων των δημοσίων υπαλλήλων που πήραν μέρος στη διαδικασία συντονισμού θα έχει κάποιες συνέπειες για το εργασιακό τους μέλλον στο δημόσιο.

Αν θα γίνει κάτι για τη ρυμοτομία σε άλλες δασικές εξοχικές περιοχές.

Με τι κριτήρια θα ψηφίσουν οι ψηφοφόροι και σε αυτές τις εκλογές.

Οι απαντήσεις δυστυχώς και προφανώς είναι δυσάρεστες. Η πλειοψηφία των πολιτών θα συνεχίσει να είναι στον κόσμο της, επαναπαυμένη σε μια πλασματική ασφάλεια και παρασυρόμενη διαχρονικά σε προτεραιότητες τύπου χρήμα, δύναμη, δημόσιες σχέσεις, ατομικό όφελος. Και εκείνο το ποσοστό που διαφέρει, έχει επίγνωση και επιθυμεί την αλλαγή και την ανθρώπινη εξέλιξη θα παραμένει στη γωνία του νιώθοντας ανίσχυρο και θυμωμένο.

Υ.Γ. Πολλοί απασχολούνται επίσης με το γεγονός ότι υπήρχαν νεκροί ήδη από νωρίς στην εξέλιξη της φωτιάς αλλά δεν τους ανακοίνωσαν. Ήμαρτον πραγματικά αν το θέμα εστίασης είναι το πότε θα βγει στις ειδήσεις η ύπαρξη νεκρών και όχι το ίδιο το γεγονός.

Σπύρος Καλημέρης