Αιτία πίσω από τις αιτίες

Advertisements

Καλώς ορίσατε στην επανάσταση των δεξιοτήτων

Η απόκτηση δεξιοτήτων καθίσταται ιδιαιτέρως σημαντική στη σύγχρονη αγορά εργασίας, ίσως το Α και το Ω. Αυτό θα πρέπει να το συνειδητοποιήσουν όλοι όσοι ενδιαφέρονται να παραμείνουν εργασιακά ενεργοί, είτε αναζητούν τώρα εργασία είτε σκοπεύουν να ψάξουν στο μέλλον. Διότι, όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει η νέα έρευνα της Manpower Group (The Skills Revolution, Digitization and Why Skills and Talent Matter), οι νέες δεξιότητες είναι απαραίτητες πιο συχνά απ’ όσο φανταζόμαστε, ακόμα και για δουλειές που δεν είναι ακόμα γνωστές.

Με άλλα λόγια, το ζήτημα δεν είναι αν κάποιος θα ενδιαφερθεί ή όχι να μάθει μια νέα δεξιότητα, αλλά το να εντοπίσει εκείνη που θα του προσδώσει το συγκριτικό πλεονέκτημα στην αγορά εργασίας. Κι αυτό σε ένα περιβάλλον, όπου, σε αντίθεση με το παρελθόν, ο κύκλος ζωής μιας δεξιότητας συρρικνώνεται ταχύτερα από ποτέ.

Μια εικόνα για την ταχύτητα της αλλαγής αυτής μπορεί κανείς να αποκτήσει αν αναλογιστεί ότι το 45% των εργασιών που γίνονται σήμερα μπορεί να αυτοματοποιηθεί από την ισχύουσα τεχνολογία.

Έτσι, από τους 18.000 εργοδότες, που ρωτήθηκαν σε 43 χώρες, το 90% περιμένει ότι η επιχείρησή του θα επηρεαστεί άμεσα από την τεχνολογία μέσα στα επόμενα δύο χρόνια. Αυτό σημαίνει πως η τεχνολογία θα δημιουργήσει ένα δίκτυ εργασίας, το οποίο θα θέσει ζήτημα για τον αριθμό των θέσεων εργασίας στο παρόν και το μέλλον. Σε αντίθεση, όμως, με αυτό που θα περίμενε κανείς, οι εργοδότες σε ποσοστό 83% δηλώνουν ότι σκοπεύουν είτε να διατηρήσουν είτε και να αυξήσουν τις θέσεις εργασίας και να επιμορφώσουν ψηφιακά τους υπαλλήλους τους (μόνο το 12% σχεδιάζει να μειώσει τον αριθμό των υπαλλήλων).

Το ερώτημα, βέβαια, που τίθεται πάντα σε αυτή την περίπτωση αφορά το ποιες είναι οι συγκεκριμένες δεξιότητες που θα έχουν ζήτηση. Αυτό όμως δεν είναι κάτι εύκολο να προσδιοριστεί, καθώς υπολογίζεται πως το 65% των δεξιοτήτων που θα ζητηθούν προς το παρόν δεν υπάρχει καν.

Σε κάθε περίπτωση, η δεξιότητα με τη μεγαλύτερη ζήτηση, γενικώς, αναμένεται να είναι αυτή του αναλυτή δεδομένων, επειδή χρειάζεται η διαχείριση των μεγάλων δεδομένων (big data). Στη δεύτερη θέση έρχεται ο χώρος του ανθρώπινου δυναμικού, ενώ τρίτος σε ζήτηση υπολογίζεται πως θα είναι ο εξειδικευμένος εμπορικός αντιπρόσωπος, ο οποίος θα πουλάει ψηφιακά προϊόντα.

Αυτό που επισημαίνει η έρευνα και έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον είναι ότι σε αυτήν την Επανάσταση των Δεξιοτήτων θα υπάρξουν νέες ευκαιρίες, καθώς θα αντικατασταθούν γνωστικές και χειρονακτικές καθημερινές εργασίας. Έτσι, θα δημιουργηθεί ο «χώρος» για περισσότερο ικανοποιητικές μορφές εργασίας, οπότε θα χρειαστούν δεξιότητες που θα αφορούν τη δημιουργικότητα, τη συναισθηματική νοημοσύνη και τη γνωσιακή ευελιξία.

Η εικόνα που δημιουργείται από την έρευνα αυτή είναι εκείνη της ρευστότητας. Από τη στιγμή που δεν ορίζονται κάποιες σταθερές ως προς τις δυνατότητες που παρέχουν οι ήδη έτοιμες γνώσεις, θα μπορούσαμε να πούμε ότι σε πολλές περιπτώσεις όλα παίζονται. Και νικητές θα είναι αυτοί που είναι πρόθυμοι και ικανοί να μαθαίνουν νέα πράγματα, νέες δεξιότητες. Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνεται στην έρευνα, σημασία δεν έχουν οι γνώσεις που ήδη κατέχει κάποιος, προκειμένου να βρει δουλειά, αλλά εκείνες που είναι πιθανό να αποκτήσει.

Αυτό που θα πρέπει να έχει κανείς υπόψη είναι ότι οι νέες δεξιότητες δεν είναι δύσκολο να αποκτηθούν. Σε αυτό έχει ήδη συμβάλει η νέα τεχνολογία. Έτσι υπάρχουν σημαντικά και έγκυραεξ αποστάσεως προγράμματα που παρέχουν τη δυνατότητα για απόκτηση γνώσης σε καίριας σημασίας δεξιότητες όπως ο χώρος του business intelligence & business analytics. Με αυτόν τον τρόπο θα χαράξει κανείς σήμερα το μονοπάτι του εργασιακού του μέλλοντος.

Από : ΚΑΛΩΣ ΟΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

Ψυχολογία Οδήγησης

Η ψυχολογία της οδήγησης είναι ένα κεφάλαιο που ευτυχώς έχει τύχει διερεύνησης τα τελευταία χρόνια και έτσι δύναται να ειπωθούν πράγματα βασισμένα σε στοιχεία. Ο λόγος που μας ενδιαφέρει είναι ότι η οδηγική συμπεριφορά επηρεάζει την οδηγική ασφάλεια. Ουσιαστικά το 90% των τροχαίων ατυχημάτων οφείλονται στον παράγοντα άνθρωπο και μόνο το 10% στους παράγοντες όχημα και δρόμοι! Επομένως προκύπτει (και επιβεβαιώνεται και στην πράξη) ότι ο στόχος της μείωσης των τροχαίων ατυχημάτων περνάει κατά κύριο λόγο μέσα από επιμέρους στόχους που απευθύνονται στον ανθρώπινο παράγοντα. Πιθανοί λόγοι που ο άνθρωπος συμβάλλει στην πρόκληση ατυχημάτων είναι οι εξής:

  • Ανεπαρκής γνώση κανόνων κυκλοφορίας
  • Συνειδητή μη συμμόρφωση με τους κανόνες κυκλοφορίας
  • Ανεπαρκής οδηγική εκπαίδευση & εμπειρία
  • Επιθετική ή/και παρορμητική οδήγηση
  • Χρήση αλκοόλ και οδήγηση
  • Γνωστική Εξασθένηση (Ηλικιακή ή Αδιάγνωστη)

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η ηλικιακή κατανομή των τροχαίων παρουσιάζει αύξηση της καμπύλης στις μικρές (15-30 ετών) και πολύ μεγάλες ηλικίες (>65 ετών). Η εξήγηση είναι ότι το ποσοστό επιθετικής και παρορμητικής οδήγησης είναι υψηλό στις μικρότερες ηλικίες, ενώ στις μεγάλες (και όσο ανεβαίνουμε σε ηλικία) είναι αυξημένο το ποσοστό της γνωστικής εξασθένησης.

Στη συνέχεια θα αναφερθούν (όσο πιο συνοπτικά γίνεται για λόγους απλοποίησης και κατανόησης) κάποιοι παράμετροι που επηρεάζουν την ψυχολογία της οδήγησης :

Άγχος προερχόμενο από στοιχεία της προσωπικότητας του οδηγού (trait anxiety).

Άγχος «καταστασιακό», δηλαδή της στιγμής για ατομικούς λόγους του εκάστοτε οδηγού (state anxiety).

Άγχος προερχόμενο από το σημερινό τρόπο ζωής. Για παράδειγμα «Πρέπει να κάνω γρήγορα για να προλάβω».

Άγχος παραγόμενο από την οδήγηση. Κάποια αίτια :

  • Ακινησία
  • Multitasking εντός του αυτοκινήτου π.χ. χρήση κινητού, φαγητό,κάπνισμα κ.α.
  • Κυκλοφοριακή συμφόρηση
  • Αίσθημα επικείμενης απειλής ατυχήματος λόγω αυξημένου ποσοστού επιθετικής και παράτυπης οδήγησης
  • Αίσθημα έλλειψης ελέγχου
  • Απρόβλεπτα ενδεχόμενα
  • Δύσκολες καιρικές συνθήκες
  • Αύξηση θερμοκρασίας

Θυμός παραγόμενος από την οδήγηση. Κάποια αίτια :

  • Κυκλοφοριακή συμφόρηση
  • Αυξημένα ποσοστά παράτυπης οδηγικής συμπεριφοράς στην καθημερινότητά μας που οδηγεί στην εκτίμηση ότι υπάρχει αδιαφορία, άγνοια κινδύνου, αναρχία, ανομία και έλλειψη σεβασμού προς τον άλλον.
  • Υπερεστίαση στις συμπεριφορές και στα παραπτώματα άλλων
  • Άρνηση ατομικής ευθύνης & οδηγικών λαθών
  • Εσφαλμένη ερμηνεία των κινήτρων της οδηγικής συμπεριφοράς των άλλων. Για παράδειγμα ερμηνεία προσπεράσματος ως ενέργεια επιβολής ισχύος.
  • Ελλιπής/ανύπαρκτη αστυνόμευση και επιβολή ποινών παραβατικών συμπεριφορών
  • Αύξηση θερμοκρασίας
  • Κακή ποιότητα οδικού δικτύου

Στοιχεία της προσωπικότητας τα οποία μπορεί να υπερεκφράζονται όταν το άτομο εισέρχεται στο όχημα :

  • Βιασύνη
  • Παρορμητικότητα-απερισκεψία
  • Ανταγωνιστικότητα
  • Εγωκεντρισμός
  • Αλαζονεία-μεγαλομανία
  • Απουσία/Ανυπαρξία συναισθηματικής νοημοσύνης
  • Ανευθυνότητα-ασυνειδησία
  • Αδυναμία συμμόρφωσης σε κοινωνικούς κανόνες
  • Ακαμψία-ισχυρογνωμοσύνη
  • Παθητική-επιθετικότητα (π.χ. να μην αφήνει τον άλλο να περάσει)

 

Κοινωνικοπολιτισμικά πρότυπα σκέψης, συναισθηματικής απάντησης & συμπεριφοράς :

  • Ανοχή της  επιθετικότητας,  της  έλλειψης  σεβασμού  και της  έκφρασης εχθρικών τάσεων απέναντι στους υπόλοιπους οδηγούς.
  • Μετάθεση θυμού λόγω των γενικότερων κοινωνικών αρνητικών εξελίξεων (κρίση) και της επίδρασής τους στη ζωή μας. Με άλλα λόγια η εκδήλωση θυμού στο δρόμο είναι σίγουρα μια πιο εύκολη λύση.
  • Απόδοση υψηλής ή άλλης συναισθηματικής αξίας στο όχημα. Εξού και η φράση «γυναίκα και αμάξι δε δανείζονται». Το όχημα αντιμετωπίζεται ως κάστρο και άρα πρέπει να λάβει μια ιδιότυπη εδαφική προστασία. Σε άλλες περιπτώσεις το όχημα έχει συμβολική σημασία επίδειξης πλούτου, ισχύος, κύρους και μαγκιάς. Επίσης το όχημα μετατρέπεται σε μια προέκταση της προσωπικότητας του ατόμου.
  • Επικράτηση γενικότερων πεποιθήσεων κοινωνικής παρακμής. Για παράδειγμα «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα» και «εγώ να κάνω τη δουλειά μου και τι με νοιάζει για τους άλλους».
  • Εσφαλμένη θεώρηση των εννοιών «δικαίωμα» & «υποχρέωση», αλλά και αντιστροφή της θεώρησης αυτής όταν πρόκειται για τους άλλους.
  • Κοινωνικός μιμητισμός : Αφού το κάνουν οι άλλοι, εγώ γιατί όχι? Αίσθημα αδικίας/κατωτερότητας αν δε φερθεί όπως οι πολλοί : «Τι είμαι εγώ κορόιδο να πάω με το σταυρό στο χέρι»?
  • Εσφαλμένη εκτίμηση ατομικών δυνατοτήτων οδήγησης. Συνήθως υπερεκτίμηση & αλαζονεία.
  • Εσφαλμένη εκτίμηση των ατομικών δυνατοτήτων μετά τη χρήση αλκοόλ. Διαμαντάκια τύπου «Εγώ όταν πίνω οδηγώ καλύτερα» ή «Το ξέρω ότι δεν κάνει να πίνω, αλλά εώς τώρα δεν έχω πάθει και τίποτα» δεν είναι καθόλου ασυνήθιστα ειδικά στους νεαρούς πληθυσμούς.
  • Εσφαλμένη εκτίμηση συνθηκών οδήγησης. Π.χ. άγνοια της ύπαρξης τυφλού σημείου. Τυφλό σημείο σημαίνει ότι καθώς κοιτάμε από τον πλαινό καθρέφτη υπάρχει ανά πάσα στιγμή ένα μικρό όμως υπαρκτό κομμάτι του πίσω χώρου που δεν περνάει στο οπτικό μας πεδίο. Περιπτώσεις ατυχημάτων όπου κάποιος σκίζει τα ιμάτιά του ότι σίγουρα κοίταξε τον καθρέφτη και δεν είδε «το μηχανάκι που πετάχτηκε» είναι πιθανώς σχετικές.
  • Κοινωνική αποδοχή  της  παρορμητικότητας  των  οδηγών,  της  συνήθειάς τους να ρισκάρουν κατά τη διάρκεια οδήγησης. Θεωρείται ως κριτήριο οδηγικής δεξιότητας η γρήγορη οδήγηση, η πραγματοποίηση ταχύτατων ελιγμών σε στενό χώρο και άλλα. Όσο μικρότερη η ηλικία τόσο χειρότερα.
  • Αντίσταση σε εξωτερικούς κανόνες και περιορισμούς.
  • Μετάφραση της διαμαρτυρίας & της γλώσσας του σώματος που τη συνοδεύει ως αμφισβήτηση ισχύος/κυριαρχίας. Συντριπτικά στο αντρικό φύλο. Ακολουθεί η «υποχρεωτική» συμπεριφορική απάντηση της πρόκλησης σε κοκορομαχία..

 

Σπύρος Καλημέρης από Ψυχίατρος Αθήνα (Ψυχολογία της Οδήγησης)

 

Κάποιες Πηγές :

http://drivingassessment.uiowa.edu/DA2005/PDF/41_SteveAndersonformat.pdf

http://www.smw.ch/content/smw-2011-13136/

http://library.tee.gr/digital/m2100/m2100_tsohos.pdf

http://ikee.lib.auth.gr/record/124194/files/kotoula.pdf

http://psychologynet.gr/

http://www.lifo.gr/articles/greece_articles/91055

http://www.drdriving.org/articles/principles.htm

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27475112

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27716494

http://www.naftemporiki.gr/story/1097019/ereuna-metadotiki-i-epithetiki-odigisi

Προς όλους τους αντιεμβολιαστές… Εδώ θα βρείτε λίγη Επιστήμη

Ένα υπέροχο comic strip για τα εμβόλια, τους αντιεμβολιαστές και την επιστήμη πίσω απ αυτά










http://ellinikahoaxes.gr/2017/01/14/vaccines-2/

 

Edit: Νικήτας Γιώτης

Μετάφραση: Νίκος Γιώτης (από εδώ)

Αρχικά δημοσιεύτηκε: antikleidi

Οι αδιαφανείς μηχανισμοί της απάτης και του ψεύδους

«Πινόκιο»

Γιατί, παρά την ανεπτυγμένη νοημοσύνη και τις μοναδικές γλωσσικές του ικανότητες, το ανθρώπινο είδος είναι ο πρωταθλητής στην αυτοεξαπάτηση;

Τόσο στις διαπροσωπικές σχέσεις (οικογενειακές, ερωτικές ή φιλικές) όσο και στις διεθνείς σχέσεις ή στις πολεμικές συγκρούσεις μεταξύ των λαών, οι άνθρωποι επιδεικνύουν μια εντυπωσιακή ικανότητα να αυτοεξαπατώνται και να εξαπατούν τους άλλους.

Οπως είδαμε στα τελευταία μας άρθρα, η καθολική ανάγκη των θηρευτών να εξαπατούν τα θηράματά τους σε συνδυασμό με τη ζωτική ανάγκη των θηραμάτων να ανιχνεύουν εγκαίρως την εξαπάτηση, οδήγησαν σταδιακά στην ανάδυση της πιο τέλειας εξαπατητικής μηχανής, του ανθρώπινου εγκεφάλου.

Κλείνοντας αυτό το αφιέρωμα στη βιολογική εξαπάτηση, θα εστιάσουμε σήμερα στην τυπικά ανθρώπινη αυτοεξαπάτηση και στους βιοψυχολογικούς μηχανισμούς, που όχι απλώς επιτρέπουν αλλά επιβάλλουν την παρουσία της στη ζωή όλων μας.

Ισως το να εξαπατούμε ή να λέμε ψέματα μας δημιουργεί κάποιο άγχος μήπως αποκαλυφθεί η απάτη, εντούτοις, όπως προκύπτει από την προσωπική μας εμπειρία όσο και από πλήθος ερευνών, τα άμεσα αντισταθμιστικά οφέλη από την εξαπάτηση είναι πολύ περισσότερα.

Ψέμματα- εξαπάτηση

H καθολική παρουσία της εξαπάτησης δεν αφορά αποκλειστικά εμάς τους ανθρώπους αλλά κάθε ζωικό είδος.

Πράγματι, όπως είδαμε, η εξαπάτηση και το ψεύδος αποτελούν δύο μη συνειδητές αλλά πανταχού παρούσες συμπεριφορές στον έμβιο κόσμο, οι οποίες, προφανώς, επιλέχθηκαν από τη φυσική επιλογή επειδή αποφέρουν σαφή πλεονεκτήματα στους ψεύτες.

Κάτι που έχει επιβεβαιωθεί επαρκώς από όλες τις επιτόπιες έρευνες των εξαπατητικών σωματικών χαρακτηριστικών ή συμπεριφορών που «επινοούν» οι ζωντανοί οργανισμοί για να επιβιώνουν και να αναπαράγονται.

Μελετώντας, μάλιστα, αυτές τις δόλιες αλλά απολύτως φυσικές εξαπατητικές συμπεριφορές, οι ειδικοί κατέληξαν στον καθολικό «κανόνα της συνεξέλιξης»: ο θηρευτής και το θήραμα, ο απατεώνας και ο απατώμενος, ο θύτης και το θύμα εγκλωβίζονται σε ένα κοινό συνεξελικτικό παιχνίδι το οποίο ανανεώνεται διαρκώς από τις αμοιβαίες προσαρμογές των δύο παικτών.

Ειδικότερα για το ανθρώπινο είδος «η εξαπάτηση και η αυτοεξαπάτηση αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος», υποστηρίζει ο Ρόμπερτ Τρίβερς στο βιβλίο του «Η μωρία των ανοήτων» (κυκλοφορεί από εκδ. Κάτοπτρο).

Ποιο είναι, όμως, το βιολογικό υπόστρωμα των εξαπατητικών συμπεριφορών μας και ποια τα «πλεονεκτήματα» και το «κόστος» της ανθρώπινης αυτοεξαπάτησης;

Κολυμπώντας στον ωκεανό του ψεύδους

Ψέμματα

Σύμφωνα με πολλές ψυχολογικές μελέτες, το 40 % από όσα λέμε καθημερινά στους άλλους ή στον εαυτό μας είναι κατάφωρα ψέματα ή μισές αλήθειες.

Μάλιστα, από τη στατιστική ανάλυση αυτών των ερευνών προκύπτει ότι, κατά μέσο όρο, οι άνδρες ψεύδονται 220 φορές κάθε μέρα, ενώ οι γυναίκες 180 φορές.

Πρόκειται για μικρά ή μεγάλα καθημερινά ψέματα τα οποία όχι μόνο παραμένουν ατιμώρητα αλλά αν, στο όνομα της ειλικρίνειας, αποφασίζαμε συνειδητά να τα εξαλείψουμε, τότε η κοινωνική, εργασιακή και οικογενειακή μας ζωή θα κατέρρεε αυτομάτως ή θα γινόταν αφόρητη. Για παράδειγμα, φανταστείτε ότι επιτρέπετε στον εαυτό σας να πει ελεύθερα αυτό που σκέφτεται για τον/την προϊστάμενό σας, για τον/την σύντροφό σας ή την πεθερά σας!

Ας είμαστε ειλικρινείς. Η αιτία της επιτυχίας και της σχεδόν καθολικής αποδοχής της υποκριτικής-εξαπατητικής συμπεριφοράς είναι ότι μόνο ψευδόμενοι ή εξαπατώντας μπορούμε να γίνουμε κοινωνικά αποδεκτοί, και μόνο εξαπατώντας τον εαυτό μας μπορούμε να αντέξουμε τις προσωπικές αδυναμίες ή τις αποτυχίες μας και τις κατάφωρες αδικίες που μας επιβάλλονται από το κοινωνικό μας περιβάλλον.

Επομένως, η προσωπική, κοινωνική και πολιτική εξαπάτηση μπορεί να ασκούν και μια επωφελή λειτουργία: τα λεγόμενα «κατά συνθήκη ψεύδη» αποτελούν ίσως τη βασική προϋπόθεση για την ύπαρξη ισορροπημένων διανθρώπινων σχέσεων.

Μήπως εντέλει έχουν δίκιο όσοι επιχειρούν να αναβαθμίσουν τη σημασία της εξαπάτησης, υποστηρίζοντας ότι «η ειλικρίνεια, πάση θυσία» αποτελεί ενδεχομένως μια υπερεκτιμημένη κοινωνική αξία;

Η απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα δεν είναι εύκολη, ούτε και προφανής.

Οχι μόνο γιατί δεν υπάρχουν κοινά αποδεκτά -δηλαδή αντικειμενικά και υπεριστορικά- κριτήρια αξιολόγησης της ειλικρίνειας ή του ψεύδους στην ανθρώπινη συμπεριφορά, αλλά και επειδή η απάντηση στο συγκεκριμένο ερώτημα οφείλει, πλέον, να λάβει σοβαρά υπόψη της τις αποκαλυπτικές επιστημονικές ανακαλύψεις σχετικά με τη βιολογική λειτουργία της εξαπάτησης αλλά και τους εγκεφαλικούς μηχανισμούς της αυτοεξαπάτησης.

Παρ’ όλα αυτά, είναι σαφές ότι, τόσο στις ζωικές όσο και στις ανθρώπινες κοινωνίες, οι εξαπατητικές στρατηγικές ενεργοποιούνται για την προώθηση «ιδιωτικών» συμφερόντων και σκοπιμοτήτων.

Κοντολογίς, όλοι οι έμβιοι οργανισμοί επιδιώκουν, εξαπατώντας τους άλλους, να έχουν κάποια άμεσα ή έμμεσα προσωπικά οφέλη.

Ειδικότερα στις ανθρώπινες κοινωνίες τα πράγματα περιπλέκονται επειδή η δήθεν ελεύθερη επιδίωξη του μέγιστου ιδιωτικού συμφέροντος γίνεται εφικτή όχι μόνο εις βάρους των συνανθρώπων μας αλλά και εις βάρους των υπόλοιπων μορφών ζωής και του περιβάλλοντος.

Παρά τα εξωραϊστικά ιδεολογήματα της νεοφιλελεύθερης οικονομίας, η παγκοσμιοποίηση και η απελευθέρωση των αγορών από αυστηρούς κοινωνικούς κανόνες οδηγεί, στις μέρες μας, στην αποδιάρθρωση του υφιστάμενου κοινωνικού ιστού και άρα στη μαζική εξαθλίωση και υποτίμηση αυτής καθ’ εαυτήν της ανθρώπινης ζωής.

Η αυτο-εξαπάτηση απαιτεί νοημοσύνη

Μολονότι η εξαπάτηση και η παραπλανητική συμπεριφορά δεν αποτελούν επ’ ουδενί αποκλειστικά ανθρώπινα χαρακτηριστικά, ωστόσο, από όσο γνωρίζουμε, μοναδικό βιολογικό μας προνόμιο είναι η ικανότητά μας να εξαπατούμε όχι μόνο τους συνανθρώπους μας αλλά και τον ίδιο μας τον εαυτό.

Μια εγγενής βιοψυχολογική, δηλαδή νοητική μας ικανότητα που εκδηλώνεται ήδη από τη βρεφονηπιακή ηλικία και αναπτύσσεται σταδιακά σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας.

Οπως αποκάλυψαν οι πρωτοποριακές έρευνες δύο Καναδών ψυχολόγων, της Victoria Talwar και του Kang Lee, μπορούμε να διακρίνουμε τουλάχιστον τρεις φάσεις ή στάδια στην ανάπτυξη της ανθρώπινης εξαπατητικής συμπεριφοράς:

➠ το πρώτο στάδιο εμφανίζεται από τη βρεφική ηλικία και ολοκληρώνεται κατά το τρίτο έτος,

➠ το δεύτερο στάδιο ξεκινά στο τέλος του τρίτου έτους και ολοκληρώνεται κατά το έβδομο έτος, ενώ

➠ το τελευταίο στάδιο ξεκινά κατά το έβδομο έτος, όταν τα παιδιά, έχοντας αναπτύξει μια αυθόρμητη «θεωρία» για το πώς λειτουργεί ο ανθρώπινος νους, μπορούν πλέον να επεξεργάζονται -και να ανιχνεύουν- συνειδητά στοχευμένες εξαπατητικές συμπεριφορές και ψέματα.

Είναι λοιπόν φανερό ότι η εξαπατητική και αυτοεξαπατητική συμπεριφορά μας συνδέεται στενά με την ανάπτυξη της νοημοσύνης και ειδικότερα με τις ιδιαίτερες γλωσσικές μας ικανότητες.

Μάλιστα, ορισμένοι βιοανθρωπολόγοι και εξελικτικοί ψυχολόγοι ισχυρίζονται ότι οι ανθρώπινες εγκεφαλικές δομές για την παραγωγή της γλώσσας και της αφηρημένης σκέψης εξελίχθηκαν για να ικανοποιούν την ανάγκη των μακρινών μας προγόνων να εξαπατούν και να ψεύδονται πιο αποτελεσματικά!

Πρόκειται ασφαλώς για μια απλουστευτική εξήγηση των ιδιαίτερα σύνθετων γλωσσικών-νοητικών ικανοτήτων του είδους μας.

Εντούτοις, μας αποκαλύπτει ότι πίσω από κάθε περίπλοκη εξαπατητική συμπεριφορά κρύβονται κάποιοι αδιαφανείς και ιδιαιτέρως πολύπλοκοι εγκεφαλικοί μηχανισμοί που είναι σε θέση να παράγουν σύνθετα νοητικά φαινόμενα, όπως η συνειδητά σχεδιασμένη εξαπάτηση των άλλων και τα ιδιαίτερα ευφάνταστα ή δημιουργικά σενάρια της προσωπικής αυτοεξαπάτησης.

Η βιοϊατρική, για να περιγράψει τις πιο ακραίες και παθολογικές εκδηλώσεις των φαινομένων της εξαπάτησης, μιλά για τα «σύνδρομα του Βαρόνου Μινχάουζεν» ή για «κακοήθη μυθομανία».

Είτε πρόκειται για συνειδητή εξαπάτηση είτε για υποσυνείδητη αυτοεξαπάτηση, σε αυτές τις ακραίες περιπτώσεις οι «παθολογικοί ψεύτες» επιχειρούν μέσω του φαντασιακού να διαφύγουν από την ιδιαίτερα οδυνηρή πραγματικότητα που βιώνουν.

Υπάρχει επίσης μια πολύ στενή και ενδιαφέρουσα σχέση ανάμεσα στη δημιουργική αυτοεξαπάτηση και τις αφηρημένες νοητικές ικανότητες που εκδηλώνονται μέσω, π.χ., των καλών τεχνών: από κάποιες μορφές λογοτεχνίας έως τη μουσική και τις απεικονιστικές τέχνες.

«Οσο και αν ακούγεται οξύμωρο, η ανειλικρίνεια υπήρξε το αμόνι επί του οποίου σφυρηλατήθηκαν τα νοητικά εργαλεία της αλήθειας», όπως πολύ εύστοχα επισημαίνει ο Ρόμπερτ Τρίβερς.

Για να αναπτύξουμε όμως, επαρκώς, αυτή την ιδιαίτερα δημιουργική πτυχή της ανθρώπινης εξαπάτησης θα χρειάζονταν ένα ή περισσότερα ξεχωριστά άρθρα. Θα επανέλθουμε.

Ανατέμνοντας τον εγκέφαλο του Βαρόνου Μινχάουζεν

Δύο περιοχές του εγκεφάλου που ενεργοποιούνται όταν εξαπατάμε ή ψευδόμαστε συνειδητά: αριστερά ο προμετωπιαίος εγκεφαλικός φλοιός (σε κόκκινο), δεξιά η πρόσθια έλικα του προσαγωγίου (σε κίτρινο). Δύο περιοχές του εγκεφάλου που ενεργοποιούνται όταν εξαπατάμε ή ψευδόμαστε συνειδητά: επάνω, ο προμετωπιαίος εγκεφαλικός φλοιός (σε κόκκινο), κάτω, η πρόσθια έλικα του προσαγωγίου (σε κίτρινο). |

Αν η εξαπάτηση και η αυτοεξαπάτηση αποτελούν εγγενή συστατικά της ανθρώπινης συμπεριφοράς, τότε η κατανόηση των εγκεφαλικών μηχανισμών που εμπλέκονται σε αυτές τις συμπεριφορές αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επιστημονική τους εξήγηση, η οποία -στο απώτερο μέλλον- ίσως αποδειχτεί το κλειδί για την προσωπική αντιμετώπιση ή και την κοινωνική διαχείριση της απάτης.

Αυτό το πεδίο έρευνας έχει διευκολυνθεί τα τελευταία χρόνια από την εντυπωσιακή ανάπτυξη των νέων τεχνικών απεικόνισης της λειτουργίας του εγκεφάλου.

Σήμερα οι επιστήμονες είναι σε θέση να παρακολουθούν εν τω γενέσθαι την παραγωγή του ψεύδους από συγκεκριμένες εγκεφαλικές δομές.

Οπως επιβεβαιώνεται από διαφορετικές μελέτες, η γένεση της εξαπατητικής συμπεριφοράς προϋποθέτει την ενεργοποίηση, δηλαδή την αυξημένη δραστηριότητα δύο τουλάχιστον εγκεφαλικών περιοχών: της πρόσθιας έλικας του προσαγωγίου και του προμετωπιαίου εγκεφαλικού φλοιού.

Πρόκειται για δύο εγκεφαλικές περιοχές -η πρώτη βαθύτερη, η δεύτερη επιφανειακή και πρόσθια- οι οποίες συνεργάζονται στενά για την παγίωση στη συνείδηση των πρόσκαιρων μνημονικών καταγραφών.

Η μεν πρόσθια έλικα του προσαγωγίου καθορίζει τη συνειδητή εστίαση της προσοχής μας σε κάτι και επιλέγει τις πληροφορίες που θα φτάσουν στις ανώτερες φλοιικές δομές, στον δε προμετωπιαίο φλοιό υπάρχουν οι εγκεφαλικές δομές που καταστέλλουν επιλεκτικά κάποιες εγκεφαλικές δραστηριότητες.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο ορισμένες πληροφορίες «απορρίπτονται» είτε γιατί είναι περιττές είτε γιατί είναι επουσιώδεις για την εκάστοτε εγκεφαλική δραστηριότητα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, ο εγκέφαλός μας συμπεριλαμβάνει σε αυτές τις προς απόρριψη πληροφορίες και την… αλήθεια.

Οπως συχνά διαπίστωσαν οι ερευνητές, όταν κάποιος ψεύδεται συνειδητά, ο εγκέφαλός του ενεργοποιεί αυτόν τον εγκεφαλικό μηχανισμό απόρριψης ή μάλλον απόκρυψης της πληροφορίας και οι απαντήσεις που δίνει έρχονται με σχετική καθυστέρηση.

Αντίθετα, όταν πρέπει να απαντήσει με ειλικρίνεια, οι συγκεκριμένες δομές δεν ενεργοποιούνται και οι απαντήσεις του διατυπώνονται χωρίς καμία καθυστέρηση!

Η παραπάνω ερευνητική μελέτη της εξαπάτησης εστιάζει στις εγκεφαλικές δομές που εμπλέκονται σε ένα αυστηρά προκαθορισμένο και ελεγχόμενο πλαίσιο ερωταπαντήσεων.

Τι ακριβώς συμβαίνει στην πραγματική ζωή, όταν η εξαπάτηση δεν είναι μέσα στις αποδεκτές ηθικά επιλογές του εθελοντή;

Πριν από ένα μήνα δημοσιεύτηκε στο έγκυρο περιοδικό Nature Neuroscience μια εκτενής μελέτη, που έγινε από ερευνητές του University College of London (UCL), η οποία έδειξε ότι όσοι ψεύδονται μία φορά είναι πολύ πιο εύκολο να το επαναλάβουν και στο μέλλον.

Με άλλα λόγια, όταν κάνουμε ηθικά επιλήψιμες επιλογές, ο εγκέφαλός μας προσαρμόζεται πολύ γρήγορα σ’ αυτές, παρακάμπτοντας τα ηθικά προβλήματα και τα αρνητικά συναισθήματα που γεννά η επαναλαμβανόμενη παραβίαση των κοινωνικών απαγορεύσεων.

Η ίδια η πλαστικότητα του ανθρώπινου εγκεφάλου μάς επιτρέπει να εξοικειωνόμαστε και να προσαρμοζόμαστε γρήγορα σε απαγορευμένες και παραβατικές συμπεριφορές.

 

http://Οι αδιαφανείς μηχανισμοί της απάτης και του ψεύδους

 

Λογοτεχνικά βιβλία = Χαμένος χρόνος?

Παξινος Κατ’ Εικονα

Σούπερ ενδιαφέρον άρθρο που αναφέρεται στα ωφέλη της ανάγνωσης λογοτεχνικών μυθιστορημάτων παρακαλώ. Μεγάλη σημασία στον τομέα των ανθρώπινων κοινωνικών σχέσεων, κοινωνική συμπεριφορά και άλλα ωραία.

Η έρευνα αυτή μου φέρνει στο νου την απαξία που επιδεικνύουν πολλοί συνάνθρωποί μας και μάλιστα ανεξαρτήτως μορφωτικού επιπέδου στο διάβασμα λογοτεχνικών βιβλίων, με αναφορές σε «χαμένο χρόνο», «δεν χρησιμεύει σε κάτι», «τι σου προσφέρει» και άλλα παρεμφερή σχόλια. Επιδεικνύουν δε οι άνθρωποι αυτοί μια επίμονη προσήλωση στο διάβασμα αποκλειστικά και μόνο αναγνωσμάτων σχετικών με το επαγγελματικό τους αντικείμενο.

Παρακάτω το άρθρο που αναδημοσιεύεται από εδώ : Η μαγική δύναμη των μυθιστορημάτων

 

Ο άνθρωπος φαίνεται πως είναι το μοναδικό έμβιο πλάσμα πάνω στον πλανήτη που έχει τη διαχρονική ανάγκη να ακούει, να επινοεί και να διηγείται ιστορίες. Ποια όμως ζωτική κοινωνική ή και βιολογική ανάγκη εξυπηρετεί αυτή η εκπληκτική όσο και μοναδική ικανότητά μας;

Ενώ όλοι συμφωνούν πρόθυμα ότι οι πιο απίστευτες αφηγήσεις -τα διάφορα κοινωνικά ή πολιτισμικά μυθεύματα, τα πολιτικά ή θρησκευτικά παραμύθια- μπορούν να επηρεάζουν σημαντικά τη ζωή των ανθρώπων κάθε ηλικίας, ελάχιστοι προβληματίζονται για τα πραγματικά αίτια της διαχρονικής παρουσίας ενός τόσο εξόφθαλμα ανορθολογικού φαινομένου: της δύναμης των λέξεων να μας επηρεάζουν.

Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, άρχισαν δειλά δειλά να εμφανίζονται σοβαρές εργαστηριακές μελέτες που επιχειρούν να διαφωτίσουν επιστημονικά την τυπικά ανθρώπινη προδιάθεση να μετατρέπουμε σε αφηγήσεις ό,τι γνωρίζουμε αλλά και ό,τι αγνοούμε.

Είναι ευρέως αποδεκτό ότι η ανάγνωση ενός μυθιστορήματος και γενικότερα ενός λογοτεχνικού έργου ασκεί μεγάλη επίδραση στη ζωή και τη σκέψη των αναγνωστών οι οποίοι, ενίοτε, ταυτίζονται με τους ήρωες των ιστοριών.

Λιγότερο γνωστό, μέχρι πρόσφατα, ήταν το γιατί και κυρίως το πώς συμβαίνει «το θαύμα» της λογοτεχνικής μέθεξης.

Μόλις πριν από λίγες μέρες ανακοινώθηκε μια ενδιαφέρουσα έρευνα που πραγματοποίησαν οι Ε. Κάστανο (Emanuele Castano) και Ν. Κιντ (David Comet Kidd) στο New School for Social Science της Νέας Υόρκης.

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα αυτής της έρευνας, η ανάγνωση αξιόλογων λογοτεχνικών έργων αυξάνει σημαντικά την ικανότητά μας για «ενσυναίσθηση», δηλαδή την ικανότητά μας να ταυτιζόμαστε και να κατανοούμε τους άλλους και το κοινωνικό μας περιβάλλον.

Τα μυθιστορήματα -ιδίως όταν πρόκειται για έργα υψηλής λογοτεχνικής αξίας- ενισχύουν την ικανότητά μας να ταυτιζόμαστε και να κατανοούμε καλύτερα τους άλλους και τον ίδιο μας τον εαυτό.

Οι ερευνητές οδηγήθηκαν σε αυτό το εντυπωσιακό συμπέρασμα υποβάλλοντας σε μια σειρά ψυχολογικά τεστ χίλιους εθελοντές-αναγνώστες, καθένας από τους οι οποίους είχε διαβάσει είτε ένα αξιόλογο μυθιστόρημα, ένα δοκίμιο είτε ένα ανάγνωσμα μαζικής λογοτεχνίας.

Οπως διαπίστωσαν, οι αναγνώστες που είχαν διαβάσει αξιόλογα λογοτεχνικά βιβλία πετύχαιναν σαφώς καλύτερα αποτελέσματα στα σχετικά τεστ και επιπλέον επιδείκνυαν αυξημένη κοινωνική νοημοσύνη, ψυχολογική ευαισθησία και ενσυναίσθηση.

«Η λογοτεχνία δεν είναι απλώς μια προσομοίωση της κοινωνικής πραγματικότητας, αλλά αυτή η ίδια είναι μια κοινωνική εμπειρία» όπως διευκρίνισε ο David Comet Kidd.

Το γεγονός ότι τα πιο ευτελή μαζικά αναγνώσματα είναι λιγότερο «αποτελεσματικά» από τα λογοτεχνικά αφηγήματα οφείλεται στο ότι προσφέρουν στον αναγνώστη μια λιγότερο σύνθετη εικόνα της πραγματικότητας και στο ότι τα πρόσωπα του δράματος είναι κοινότοπα και απολύτως προβλέψιμα.

Η ανάγκη του εγκεφάλου να πλάθει ιστορίες

Σήμερα, όλοι αναγνωρίζουν ότι πρωτοπόρος στο πεδίο της νευρολογοτεχνίας είναι ο επιφανής νευροψυχολόγος Ρέιμοντ Μαρ (Raymond Mar) και η ομάδα του στο Πανεπιστήμιο Γιορκ στο Τορόντο του Καναδά, οι οποίοι πραγματοποίησαν μερικές σημαντικές έρευνες γύρω από τις εγκεφαλικές προϋποθέσεις και την ψυχολογική λειτουργία των λογοτεχνικών αφηγημάτων.

Βασιζόμενος σε μια σειρά από εργαστηριακές μελέτες, που πραγματοποίησε μαζί με τον στενό συνεργάτη του, Κιθ Οουτλι (Keith Oatley), καθηγητή νευροεπιστήμης στο ίδιο πανεπιστήμιο και καταξιωμένο λογοτέχνη, κατέληξε το 2006 στο συμπέρασμα ότι οι αφηγήσεις λειτουργούν σαν «προσομοιωτές πτήσεων» για τις ανθρώπινες κοινωνικές σχέσεις!

Οπως όταν κάποιος επιθυμεί να γίνει πιλότος αεροπλάνων οφείλει να εκπαιδευτεί επί μακρόν σε έναν επίγειο προσομοιωτή πτήσεων, έτσι και η ακρόαση και η αφήγηση ιστοριών αποτελούν την απαραίτητη προπαιδεία για τη σύναψη των κοινωνικών σχέσεών μας.

Αναλύοντας κατά περίπτωση τα δεδομένα και κατόπιν συγκρίνοντας συνολικά τις διαφορετικές ικανότητες ως προς την κοινωνική επιτηδειότητα και τη συναισθηματική ενσυναίσθηση που ήταν ικανοί να επιδεικνύουν οι εθελοντές φοιτητές που συμμετείχαν στα πειράματα, οι ερευνητές οδηγήθηκαν στην εύλογη υπόθεση ότι οι αφηγήσεις ή οι ακροάσεις ιστοριών λειτουργούν ως ένα είδος «προσομοιωτή πτήσεων» για τις κοινωνικές σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων.

Ηταν η πρώτη σαφής ένδειξη για τη σημασία και τη λειτουργία των λογοτεχνικών ιστοριών στις ανθρώπινες κοινωνικές σχέσεις. Σε αυτή τη μελέτη, ωστόσο, παρέμεναν αδιευκρίνιστες οι σχέσεις αιτίας-αποτελέσματος.

Οπως διευκρινίζει ο ίδιος ο Μαρ, «όταν το περιεχόμενο των ιστοριών έχει υψηλή κοινωνική αξία και μας διεγείρει διανοητικά, μπορεί να βελτιώσει τις κοινωνικές δεξιότητες των ατόμων. Οποιος διηγείται και ακούει (ή διαβάζει) μυθιστορηματικές ιστορίες παρουσιάζει μια σαφώς πιο πλούσια κοινωνική ζωή. Δεν είμαστε όμως ακόμη σε θέση να αποφασίσουμε, με τρόπο επιστημονικά ακριβή, αν η αφήγηση ιστοριών είναι η αιτία της καλύτερης κοινωνικής προσαρμογής ή, αντίθετα, το προϊόν της».

Για να αποφασίσει αν προηγούνται αιτιακά οι ιστορίες ή η κοινωνική προσαρμογή, ο Μαρ και οι συνεργάτες του σχεδίασαν μερικά πολύ ενδιαφέροντα και ιδιαιτέρως αποκαλυπτικά πειράματα σχετικά με τον εγκεφαλικό εντοπισμό των αφηγηματικών πρακτικών μας.

Ετσι το 2007-08, καταφεύγοντας στις νέες τεχνικές απεικόνισης του εγκεφάλου (λειτουργική μαγνητική τομογραφία), κατάφεραν να εντοπίσουν επακριβώς ποιες περιοχές του εγκεφάλου ενεργοποιούνται όταν βλέπουμε, ακούμε ή διηγούμαστε ενδιαφέρουσες ιστορίες.

Ομως, και ένας άλλος κορυφαίος νευροεπιστήμονας, ο Μάικλ Γκαζάνιγκα (Michael Gazzaniga) είναι πεπεισμένος ότι τόσο η αφήγηση όσο και η ακρόαση ιστοριών σχετίζονται με εντοπισμένες δομές και λειτουργίες του ανθρώπινου εγκεφάλου οι οποίες εμπλέκονται στην κοινωνική μας συμπεριφορά και διευκολύνουν ή, όταν δυσλειτουργούν, παρεμποδίζουν την κοινωνικοποίησή μας!

«Είμαστε προετοιμασμένοι να αντιμετωπίζουμε με ταχύτητα τα απρόβλεπτα συμβάντα της ζωής επειδή τα έχουμε φανταστεί ή ακούσει από κάποιες διηγήσεις ανάλογων περιπτώσεων. Αυτή είναι μια από τις ουσιαστικές εξελικτικές λειτουργίες της αφήγησης ιστοριών», εξηγεί ο Γκαζάνιγκα, διεθνής αυθεντία στη μελέτη ασθενών με χειρουργικά διαιρεμένους εγκεφάλους για την αντιμετώπιση σοβαρών νευρολογικών παθήσεων.

Οταν, μετά τη χειρουργική επέμβαση, ο κορυφαίος νευροεπιστήμονας ζητούσε από αυτούς τους ασθενείς να δικαιολογήσουν τη φαινομενικά ασυνεπή ή και περίεργη συμπεριφορά που προέκυπτε είτε από το δεξιό είτε από το αριστερό εγκεφαλικό τους ημισφαίριο, τα οποία πλέον δεν επικοινωνούσαν μεταξύ τους, οι περισσότεροι ασθενείς έτειναν να επινοούν εύλογες ιστορίες ή «εξηγήσεις» που δικαιολογούσαν την παράλογη συμπεριφορά τους. Ιδού πώς το εξηγεί ο Γκαζάνιγκα:

«Διαπιστώνοντας τόσο συχνά αυτό το φαινόμενο, κατάλαβα ότι ο εγκέφαλός μας καταφεύγει στην τεχνική της “εξιστόρησης” για να βάζει τάξη στην αταξία και να δίνει κάποια λογική συνοχή σε ό,τι είναι λογικά ασυνεπές».

Μπορούν να αλλάξουν οι πεποιθήσεις των ανθρώπων;

Η ψυχολογία έχει εντατικά ασχοληθεί με τα συστατικά των στάσεων, δηλαδή των πεποιθήσεων που έχουν οι άνθρωποι, οι οποίες μπορούν να νοηθούν ως οργανωμένα γνωστικά ή συναισθηματικά ή συμπεριφοριστικά σχήματα, που διαθέτουν σταθερότητα, αντιστέκονται στην αλλαγή και, εάν νοηθούν ως σύνολα, μπορούν να απαρτίσουν τα στοιχεία των αξιών, της κοσμοθεωρίας και της φιλοσοφίας του ατόμου.

Οι επιστήμονες γρήγορα κατάλαβαν ότι η διάκριση στον γνωσιακό-λογικό τομέα, στο συναισθηματικό και πραξιακό πεδίο ήταν αναγκαία, επειδή οι στάσεις δεν διαμορφώνονται όλες με τον ίδιο τρόπο. Κάποιες από αυτές στηρίζονται στη λογική, όπως, π.χ., η αντίληψη που έχουμε για το επάγγελμα του παιδιού μας (θα εξασφαλίζει ένα ικανοποιητικό εισόδημα, θα παρέχει ευκαιρίες ανέλιξης κ.λπ.), ενώ άλλες θεμελιώνονται με συναισθηματική φόρτιση (π.χ., η αγάπη μας για ένα παλιό αυτοκίνητο, το οποίο έχει συνδεθεί με όμορφες αναμνήσεις). Το πραξιακό κομμάτι αφορά στο παρατηρήσιμο μέρος των στάσεων. Για παράδειγμα, η προτίμηση κάποιου για τα ποιήματα του Ελύτη μπορεί να τον οδηγήσει στην αγορά DVD με μελοποιημένα έργα του.

Πολλοί πιστεύουν ότι ένα ικανό τμήμα των στάσεων διαμορφώνεται γενετικά (βλ. έρευνες σε μονοζυγωτικούς διδύμους) και πολλές φορές οι αρχικές γενετικές προδιαθέσεις (π.χ., μία χαλαρή, άνετη προσωπικότητα) ενδεχομένως να καθορίσουν τις μελλοντικές αντιλήψεις για τις σχέσεις ή για την ανεκτικότητα απέναντι στο διαφορετικό.

vincent_van_gogh_wheat_field_with_crowsΣτην πραγματικότητα, τόσο η κλασική εξαρτημένη, όσο και η μάθηση μέσω ενίσχυσης, μπορούν από μικρή ηλικία να ποδηγετήσουν τις αξίες και τα πιστεύω του ατόμου ως ενηλίκου: η συνεξάρτηση της μυρωδιάς των λουλουδιών με την επέτειο των γενεθλίων κατά την παιδική ανέμελη περίοδο μπορεί να προκαλέσει αισθήματα γαλήνης και ευτυχίας κάθε φορά που ο ενήλικος μυρίζει μία παρόμοια οσμή.

Αντίθετα, οι διαρκείς προειδοποιήσεις των γονιών προς τα παιδιά τους να μην παίζουν με συμμαθητές από ξένες χώρες μπορεί να είναι το αίτιο για γενικευμένη εχθρότητα προς τους αλλοδαπούς και το λανθάνον υπόστρωμα για μία ανάλογη πολιτική τοποθέτηση. Φυσικά, ακόμη και η αντίθετη τελική αντίδραση, δηλαδή η ανοιχτή αποδοχή καθετί διαφορετικού, διατρανώνει απλώς τη συναισθηματική φόρτιση προς τον αρνητισμό των γονέων.

Το πρόβλημα με τις στάσεις είναι ότι αρκετές φορές η διατήρησή τους μπορεί να είναι αίτιο συναισθηματικών προβλημάτων, ενώ η συχνή μεταβολή τους προκαλεί γνωστικές ασυμφωνίες. Οι παγιωμένες στάσεις είτε διασφαλίζουν την ισορροπία στο σύστημα της προσωπικότητας είτε μετατρέπονται σε άκαμπτα σχήματα, τα οποία γίνονται αφορμή για ενδοπροσωπικά και διαπροσωπικά ζητήματα. Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι αντιλήψεις μας διαμορφώνονται και μετασχηματίζονται καθημερινά μέσω της κοινωνικής σύγκρισης και ελέγχου. Παράλληλα, τα μηνύματα που δέχεται το άτομο μέσω της επικοινωνίας συνήθως στοχεύουν σε αυτό ακριβώς: την πειθώ.

Οι κοινωνικοί ψυχολόγοι έχουν καταλήξει ότι μεγάλο ρόλο στην αλλαγή των πεποιθήσεων διαδραματίζει η πηγή του μηνύματος (κατά πόσο αυτός που το εκπέμπει είναι πρόσωπο κύρους ή θεωρείται αυθεντία ή έχει στενή σχέση με τον αποδέκτη του μηνύματος). Το ίδιο θετικό ή αρνητικό αποτέλεσμα φαίνεται να έχει η ελκυστικότητα του συνομιλητή, αλλά και η θέση του ατόμου στην ομάδα στην οποία ανήκει.

Το περιεχόμενο του μηνύματος μπορεί να καθορίσει το αποτέλεσμα μιας διαλεκτικής διαδικασίας: οι άνθρωποι πείθονται περισσότερο, εάν πιστεύουν ότι το εκπεμπόμενο μήνυμα δεν σχεδιάστηκε, αλλά ούτε χρησιμοποιείται για να πείσει.

Επιπλέον, έρευνες έχουν δείξει ότι τα άτομα με μέση αυτοεκτίμηση πείθονται ευκολότερα από άτομα με χαμηλή ή υψηλή αυτοεκτίμηση, και το ίδιο φαίνεται να ισχύει και για τον δείκτη ευφυΐας. Οι στάσεις μεταβάλλονται ευκολότερα στις ηλικίες 18- 25 ετών.

 

efstratios-papanisΕυστράτιος Παπάνης

Επίκουρος Καθηγητής Κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου

Απόσπασμα από το βιβλίο του “Ο θαμπωμένος καθρέφτης του εαυτού μας”

http://antikleidi.com